Siêu El Nino 2026–2027: kịch bản, rủi ro và những việc cần làm ngay

Một đợt El Nino với cường độ được mô tả là chưa từng thấy đang làm dấy lên chuỗi câu hỏi về mức độ ảnh hưởng tới nguồn nước, sản xuất nông nghiệp và an ninh năng lượng. Bài viết này tổng hợp các nhận định quan trọng từ cơ quan khí tượng, chuyên gia và những hậu quả thiết thực mà cộng đồng cần chuẩn bị ngay từ bây giờ.

Điểm then chốt trong các cập nhật dự báo

Các bản tin mới nhất cho thấy dự báo nhiệt độ bề mặt biển tại vùng cận xích đạo phía đông Thái Bình Dương có thể chênh lệch lớn so với trung bình, với biên độ được đề cập lên tới mức cao. Tổ chức khí tượng quốc tế đã đưa ra kịch bản làm dấy lên cảnh báo về một sự kiện El Nino rất mạnh, và một số mô hình đánh giá khả năng hình thành mạnh trong nửa cuối năm 2026, có thể kéo dài sang 2027.

Thời điểm và vùng chịu tác động mạnh tại Việt Nam

Nhận định chung từ các chuyên gia chỉ ra rằng các dấu hiệu ảnh hưởng rõ rệt có thể xuất hiện vào giai đoạn muộn của hiện tượng, cụ thể là khoảng đầu năm 2027 (tháng 1 – tháng 2) trở đi. Những khu vực được nêu tên là dễ bị tổn thương nhất gồm Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long; sau đó là Thanh Hóa – Huế, Đồng bằng Bắc Bộ và Tây Bắc. Ở những nơi này, tình trạng hạn hán, thiếu nước ngọt, tụt mực nước ngầm và xâm nhập mặn có thể nghiêm trọng.

Ba xu hướng khí tượng thủy văn cần chú ý

Cơ quan dự báo trong nước đã nêu ba xu thế chính mà các địa phương nên lường trước:

• Nhiệt độ trung bình cao hơn nhiều so với trung bình nhiều năm, dẫn đến kéo dài nắng nóng và tăng nhu cầu sử dụng nước, điện, đồng thời tăng nguy cơ cháy rừng.
• Lượng mưa theo mùa có xu hướng thiếu hụt, dòng chảy suy giảm, dung tích hồ chứa giảm và xâm nhập mặn tăng—với mức thiếu hụt phổ biến có thể rơi vào vùng hai chữ số phần trăm theo mùa.
• Mặc dù tổng số bão và áp thấp nhiệt đới có thể ít hơn trung bình, nguy cơ các hiện tượng cực đoan như mưa lớn cục bộ, lũ quét và sạt lở đất vẫn hiện hữu và cần duy trì công tác cảnh báo.

Hệ lụy cho nông nghiệp và sinh kế

Ngành nông nghiệp phản ứng trực tiếp trước thiếu nước: ở Tây Nguyên, giai đoạn cây cà phê và sầu riêng ra hoa là thời điểm rất nhạy cảm với lượng ẩm. Các chuyên gia khuyến nghị xây dựng kịch bản tưới ưu tiên, dành tài nguyên nước cho diện tích đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn và cân nhắc giảm tưới cho những diện tích kém năng suất để giữ cây sống.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, nguy cơ xâm nhập mặn làm giảm nguồn nước ngọt phục vụ sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Người dân ở các tỉnh ven biển được khuyến cáo huy động phương án tích trữ nước mưa, chuẩn bị bồn chứa để sử dụng trong các tháng khô hạn.

Ứng phó cho cộng đồng ven biển và đồng bằng

Ở một số tỉnh ven biển như Trà Vinh, Bến Tre, Cà Mau, Kiên Giang, Bạc Liêu, Tiền Giang, việc chủ động tích trữ nước mưa trong bồn, lu và giảm tiêu hao không cần thiết sẽ giúp giảm áp lực vào giai đoạn cao điểm hạn mặn dự kiến. Nếu không có biện pháp chủ động, các khu vực này có nguy cơ phải phụ thuộc vào nguồn nước được chở vào bằng xe chuyên dụng như trong những đợt El Nino trước.

Hệ thống hồ chứa, điện và an ninh năng lượng

Trong kịch bản El Nino kéo dài, nhiều hồ nhỏ và vừa ở Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có thể không tích đủ nước cho sản xuất và sinh hoạt. Đồng thời, lượng nước về các hồ thủy điện lớn giảm là yếu tố gây áp lực lên hệ thống điện khi nhu cầu dùng điện tăng do nắng nóng kéo dài. Do đó, việc điều phối, ưu tiên nguồn nước cho sinh hoạt và sản xuất điện cần được xây dựng trên cơ sở dữ liệu cập nhật về mực nước và dòng chảy.

Không chỉ phụ thuộc vào chỉ số biển: yếu tố làm tăng hoặc giảm tác động

Dù các chỉ số đại dương cung cấp tín hiệu quan trọng, mức độ thiệt hại cuối cùng tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố bổ trợ như trạng thái nguồn nước đầu mùa khô, điều hành hồ chứa, dòng chảy từ lưu vực xuyên biên giới (trong đó có sông Mê Công), cùng với năng lực cảnh báo, tổ chức ứng phó của từng địa phương. Vì thế, ngay cả khi một kịch bản “rủi ro rất cao” được xây dựng, đó là tình huống để theo dõi chặt chẽ chứ không phải lời khẳng định tất yếu.

Khuyến nghị hành động cho chính quyền địa phương và người dân

Các bước thực tiễn cần tập trung gồm:

• Tăng cường giám sát mực nước hồ và dòng chảy nhằm điều phối nguồn nước kịp thời.
• Lên phương án tưới tiết kiệm và ưu tiên cho diện tích sinh lời cao trong nông nghiệp
• ]: duy trì chiến dịch truyền thông về tiết kiệm nước và tích trữ nước mưa cho hộ gia đình.
• Chuẩn bị kho dự trữ vật tư, sẵn sàng lực lượng ứng phó thiên tai cho nguy cơ mưa lớn, lũ quét và sạt lở.

Những hành động này cần phối hợp liên ngành, bởi tác động của El Nino vượt ra ngoài ranh giới một ngành nghề hoặc một địa phương.

Vấn đề quản trị và đầu tư để tăng sức chống chịu

Để giảm tổn thương trước các sự kiện cực đoan, điều chỉnh chính sách quản trị nguồn nước, giải ngân vốn hạ tầng, và thu hút đầu tư vào dự án nâng cấp hệ thống cấp nước, thủy lợi và lưu trữ cần được đặt ưu tiên. Kinh nghiệm từ những phân tích về phát triển vùng cho thấy, khả năng hành động của chính quyền địa phương—từ việc đẩy nhanh giải ngân vốn đến cải thiện quản trị—quyết định một phần lớn năng lực ứng phó.

Nếu muốn tham khảo cách tiếp cận về thúc đẩy giải ngân và thu hút đầu tư ở cấp tỉnh, có thể đọc thêm phân tích Điện Biên cần giải ngân thần tốc để thấy những bài học tương đồng về tổ chức nguồn lực và ưu tiên hành động.

Vai trò của nghiên cứu và cập nhật liên tục

Diễn biến El Nino phức tạp và nhiều bất định cho thấy khối nghiên cứu cần thời gian để làm rõ cơ chế ảnh hưởng tới biến số kinh tế – xã hội. Lịch sử nghiên cứu khoa học đôi khi gặp thất bại hoặc cần điều chỉnh hướng đi, như một số trường hợp thử nghiệm y sinh gặp trở ngại, cho thấy tính bất định trong hành trình chuyển đổi tri thức thành ứng dụng. Để tham khảo một ví dụ về rủi ro và hệ lụy trong nghiên cứu chuyên ngành khác, xem bài phân tích Pelacarsen thất bại ở giai đoạn 3.

Chuẩn bị dài hạn: tăng cường năng lực dự báo và giáo dục

Nâng cao năng lực dự báo, trang bị hệ thống cảnh báo sớm và đào tạo nguồn nhân lực là những yêu cầu dài hạn để làm chủ rủi ro khí hậu. Các cơ sở đào tạo đại học và viện nghiên cứu cần thiết kế chương trình, mô-đun kỹ năng liên quan đến thích ứng và quản trị rủi ro khí hậu để đặt người học và cộng đồng vào trung tâm của giải pháp. Một ví dụ về định hướng đổi mới trong giáo dục đại học, chú trọng chuyển đổi số và người học, được trình bày trong bài viết HUBT bước sang thập kỷ thứ tư: đặt người học làm trung tâm và ưu tiên chuyển đổi, nơi các bài học về đổi mới đào tạo có thể góp phần tháo gỡ thách thức nhân lực liên quan.

Cảnh báo thiên tai cực đoan gia tăng do El Nino

SKĐS – Hàng loạt kỷ lục về nhiệt độ và lượng mưa lớn xuất hiện trong tháng 8. Dự báo El Nino tiếp tục gây ra thiên tai cực đoan.

Kết luận: điều gì cần ghi nhớ ngay hôm nay

Kịch bản El Nino mạnh đặt ra yêu cầu kép: ứng phó khẩn cấp cho mùa khô sắp tới và đầu tư nâng cao sức chống chịu dài hạn. Các hành động ưu tiên là theo dõi liên tục số liệu mực nước và lượng mưa, điều phối hồ chứa linh hoạt, phổ biến biện pháp tiết kiệm và tích trữ nước cấp hộ gia đình, và chuẩn bị lực lượng ứng phó thiên tai cho nguy cơ mưa lớn cục bộ. Mọi quyết sách hiệu quả đều bắt nguồn từ dữ liệu cập nhật và sự phối hợp liên ngành giữa các cơ quan, địa phương và cộng đồng.

Ghi nhớ: dù kịch bản rủi ro rất cao đã được đặt ra, diễn biến tương lai vẫn còn nhiều bất định — vì vậy theo dõi và cập nhật thông tin từ cơ quan khí tượng là việc làm cần thiết trong những tháng tới.