Sau sáp nhập địa bàn: Nghệ An đối mặt bài toán nhân lực y tế cơ sở

Với địa bàn rộng hơn sau khi hợp nhất các khối, xóm, bản, nhiều trạm y tế ở Nghệ An phải điều chỉnh lại đội ngũ làm việc ngay tại cộng đồng. Trên thực địa, nhân viên như chị Ngân Thị Kiểm ở xã Mậu Thạch vẫn đều đặn có mặt mỗi kỳ tiêm chủng để ghi chép, theo dõi và tư vấn cho người dân — nhưng bối cảnh công việc đã thay đổi rõ rệt: số bản giảm, phạm vi theo dõi tăng, và yêu cầu chuyên môn cùng tính kiên trì bám dân càng cao hơn.

Diện mạo công việc thay đổi: ít đầu mối, khối lượng lớn hơn

Sau khi sắp xếp hành chính, nhiều xã đã giảm số thôn, bản hoặc xóm. Ở xã Mậu Thạch, con số giảm từ 24 bản xuống còn 9; xã Vân Tụ trước đây có 45 thôn, xóm nay còn 24. Kết quả là quy mô mỗi khối, xóm tăng nhanh — một số nơi quy mô trên 350 hộ dân. Với mỗi đơn vị lớn hơn, số người cần theo dõi (trẻ em, phụ nữ mang thai, nhóm nguy cơ) và công việc hành chính tại cộng đồng đều tăng tương ứng.

Những người giữ mạch chăm sóc ban đầu

Trong bối cảnh đó, cơ quan địa phương khi rà soát lực lượng chủ yếu không chỉ nhìn bằng cấp mà còn cân nhắc kinh nghiệm, khả năng bám sát địa bàn và quan hệ với dân. Lãnh đạo xã Mậu Thạch nhấn mạnh nhu cầu chọn những người gắn bó với cộng đồng, có năng lực vận động và tuyên truyền, để đảm bảo không đứt gãy dịch vụ y tế cơ sở.

Áp lực lên lực lượng hiện hữu: già hóa và thiếu người trẻ

Báo cáo từ một số địa phương cho thấy nhiều nhân viên tại cơ sở đã đứng ở độ tuổi cao: ở Vân Tụ có 15 người trên 60 tuổi xin nghỉ; nhiều cộng tác viên và nhân viên đang ở độ tuổi trên 50. Những người như chị Phạm Thị Hường, 64 tuổi, vẫn đăng ký học lớp sơ cấp y tế để chuẩn hóa trình độ, cho thấy phần lớn đội ngũ có kinh nghiệm nhưng tuổi nghề cao. Đồng thời, các trạm ở khu vực đô thị gặp khó khi tuyển người trẻ vừa đủ chuyên môn vừa sẵn sàng làm việc tại cộng đồng.

Hệ quả của mức đãi ngộ hiện tại

Công việc y tế cơ sở đòi hỏi bám địa bàn, theo dõi dân cư, cập nhật biến động dân số, hướng dẫn chăm sóc sức khỏe và phối hợp với trạm y tế trong hoạt động chuyên môn. Tuy nhiên, mức phụ cấp trước đây chỉ hơn 1 triệu đồng/người/tháng, chưa tạo sức hút đối với lao động trẻ. Do đó, câu hỏi lớn không chỉ là sắp xếp nhân sự hợp lý mà còn làm sao để có người tiếp tục đảm nhiệm trên từng khối, xóm, bản khi những nhân sự hiện tại rời đi vì tuổi cao hoặc chuyển việc.

Số liệu và bức tranh toàn tỉnh

Theo Sở Y tế Nghệ An, sau sắp xếp 20/20 trung tâm y tế đã hoàn thành việc bố trí đội ngũ. Toàn tỉnh hiện có 1.850 nhân viên y tế và cộng tác viên dân số phân bổ tại 2.013 khối, xóm, bản. Nhiều huyện, thị cơ bản hoàn thành việc bố trí nhân lực với tỉ lệ gần 100% ở các địa bàn như Nam Đàn, Hưng Nguyên, Đô Lương, Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Yên Thành, Kỳ Sơn, Tương Dương, Quế Phong, Quỳ Châu. Tuy nhiên, khu vực thuộc Trung tâm Y tế TP Vinh vẫn để lại khoảng trống đáng kể: hiện chỉ có 106/189 khối, xóm bố trí đủ nhân viên y tế và cộng tác viên dân số.

Chính sách mới: kỳ vọng cải thiện thu nhập, tạo động lực

Tháng 7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 192 quy định các chế độ phụ cấp đặc thù trong lĩnh vực y tế, đồng thời Nghị định 168/2026 về chính sách đối với cộng tác viên dân số. Theo các nghị định này:

• Nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản được hưởng mức hỗ trợ hằng tháng tương ứng 0,5 hoặc 0,7 lần mức lương cơ sở, tùy điều kiện địa bàn.
• Cộng tác viên dân số được hưởng mức hỗ trợ từ 0,4 – 0,5 lần mức lương cơ sở.

Những mức hỗ trợ mới được kỳ vọng góp phần tăng thu nhập cho lực lượng cơ sở, giảm bớt rào cản tài chính và tạo động lực để người làm công tác y tế, dân số bám trụ lâu dài. Đồng thời, sau khi các nghị định có hiệu lực, ngành y tế tỉnh tiến hành rà soát, đánh giá đội ngũ để xây dựng đề xuất chính sách địa phương trình HĐND tỉnh xem xét triển khai phù hợp.

Giải pháp địa phương cần cân nhắc

Thực tế cho thấy giải pháp hiệu quả không chỉ dừng ở mức phụ cấp. Một lộ trình khả thi có thể gồm các điểm sau (dựa trên các điều kiện đã nêu):

• Ưu tiên đào tạo, chuẩn hóa bằng cấp cho lực lượng đang làm việc, như các lớp sơ cấp y tế đang được tổ chức; hỗ trợ chi phí học tập đối với những người có nguyện vọng.
• Đánh giá lại phân bổ công việc theo quy mô hộ gia đình của từng khối, xóm, nhằm cân đối số nhân viên trên thực tế và tránh quá tải cho một người phụ trách quá rộng.
• Khuyến khích nguồn nhân lực trẻ bằng biện pháp hỗ trợ đào tạo, tạo điều kiện về thời gian và có những chế độ đãi ngộ rõ ràng tại địa phương.
• Tăng cường vai trò trạm y tế trong hỗ trợ hành chính, chuyên môn và giám sát cộng tác viên tại cơ sở để đảm bảo chất lượng chăm sóc ban đầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghệ An hiện có bao nhiêu nhân viên y tế và cộng tác viên dân số ở cơ sở?

Theo số liệu của Sở Y tế Nghệ An, toàn tỉnh có 1.850 nhân viên y tế và cộng tác viên dân số phục vụ ở 2.013 khối, xóm, bản.

2. Mức hỗ trợ theo các nghị định mới như thế nào?

Nghị định 192 và Nghị định 168/2026 quy định: nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản được hưởng hỗ trợ tương ứng 0,5 hoặc 0,7 lần lương cơ sở tùy điều kiện; cộng tác viên dân số được hưởng 0,4 – 0,5 lần lương cơ sở.

3. Vấn đề gì là thách thức lớn nhất hiện nay?

Đó là sự già hóa nhân lực, mức phụ cấp hạn chế so với khối lượng công việc sau sáp nhập và khó thu hút người trẻ có đủ trình độ, sẵn sàng bám địa bàn rộng. Những điều này làm tăng nguy cơ thiếu nhân sự ở một số khối, xóm, đặc biệt tại khu vực đô thị như TP Vinh.

Kết luận

Sau sáp nhập, bài toán nhân lực y tế cơ sở ở Nghệ An đặt ra yêu cầu phải cân bằng giữa tinh gọn đầu mối và đảm bảo dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu liên tục. Các nghị định về phụ cấp mới tạo cơ sở kinh tế để giữ chân nhân lực, nhưng bền vững cần thêm cơ chế đào tạo, phân bổ hợp lý và tạo điều kiện để người trẻ tham gia vào mạng lưới y tế cơ sở. Ở mỗi khối, xóm, người phụ trách không chỉ là một con số trong danh sách — họ là mắt xích kết nối thông tin sức khỏe của cộng đồng với hệ thống y tế địa phương.

Nhiều Trạm Y tế ở Hải Phòng từng bước vượt khó sau sáp nhập

Để hiểu rõ hơn cách một bệnh viện kết hợp đa chuyên khoa xử trí tình huống cấp cứu phức tạp như vừa mắc nhồi máu cơ tim cấp đồng thời thủng dạ dày, bạn có thể tham khảo bài viết phân tích kinh nghiệm hội chẩn và ưu tiên can thiệp trong trường hợp này: Kíp điều trị phối hợp cứu sống bệnh nhân đồng thời nhồi máu cơ tim và thủng dạ dày.

Nếu quan tâm đến cách xử lý bùng phát bệnh truyền nhiễm ở quy mô địa phương và biện pháp xét nghiệm, phát hiện sớm khi số ca gia tăng, bài viết về chiến dịch xét nghiệm tại Khánh Hòa cung cấp góc nhìn thực tiễn: Gia tăng ca sốt rét tại Khánh Hòa: Biện pháp ưu tiên để hạn chế lây lan.

Với những người làm trong tuyến nhi và quan tâm tới biểu hiện nặng của các bệnh do virus, bài mô tả một ca viêm não do EBV ở trẻ 7 tuổi cho thấy dấu hiệu cảnh báo và vai trò chẩn đoán quan trọng: Viêm não do EBV ở trẻ: diễn tiến, chẩn đoán và cách xử trí qua một ca bệnh 7 tuổi.