Dạy thêm cho chính học sinh mình đang dạy: luật nói gì và cách trường, giáo viên nên ứng xử

Một tình huống thực tế đang gây tranh luận trong giới giáo dục: giáo viên được phân công dạy môn A tại trường nhưng có đủ bằng cấp để dạy thêm môn B; sau đó thầy/cô mở lớp thu phí môn B cho chính những học sinh đang học môn A ở lớp chính khóa. Vấn đề đặt ra là liệu hành vi này có rơi vào nhóm bị cấm theo quy định về dạy thêm, học thêm hay không — và nếu cấm thì phạm vi áp dụng được hiểu theo môn hay theo danh sách học sinh?

Vấn đề không chỉ là chuyện pháp lý đơn thuần. Phụ huynh, nhà trường và chính giáo viên đều quan tâm đến hai khía cạnh mâu thuẫn: một bên lo ngại xung đột lợi ích và mất tính khách quan trong đánh giá học sinh; bên kia cho rằng nếu học sinh tự nguyện đăng ký học môn khác thì nên tôn trọng quyền lựa chọn, miễn là không có ép buộc. Miền Bắc: nắng gay gắt trước khi có đợt mưa lạnh—điểm lại…

Điểm mấu chốt của quy định

Theo phản hồi từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, nội dung áp dụng được xác định dựa trên “đối tượng học sinh mà giáo viên được nhà trường phân công giảng dạy theo kế hoạch giáo dục”, chứ không phân loại theo môn học được phân công hay môn học dạy thêm. Cụ thể, khoản 4 Điều 4 Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT (được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 19/2026/TT-BGDĐT) lấy tiêu chí này làm căn cứ xác định phạm vi cấm.

Diễn giải ngắn gọn: nếu một giáo viên được giao phụ trách lớp A (hoặc danh sách học sinh cụ thể) theo kế hoạch của nhà trường thì giáo viên đó không được tổ chức dạy thêm có thu tiền cho chính những học sinh có trong danh sách ấy — dù môn dạy thêm là môn khác với môn chính khóa họ đang dạy.

Tại sao quy định được hiểu theo danh sách học sinh?

Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh mục tiêu của quy định là phòng ngừa xung đột lợi ích giữa thầy và trò trong mọi tình huống giảng dạy, từ đó bảo đảm tính khách quan, công bằng. Khi cấm dựa trên danh sách học sinh, quy định tránh được lỗ hổng rủi ro: ngay cả khi dạy môn khác, mối quan hệ quyền lực và tác động lên đánh giá, quan hệ học tập vẫn tồn tại và có thể bị lợi dụng.

Hai luồng quan điểm và điểm cần cân nhắc

Có hai quan điểm đối lập mà xã hội đang thảo luận:

• Quan điểm ủng hộ cấm: cho rằng mọi hình thức dạy thêm có thu tiền với học sinh mà giáo viên đang quản lý trực tiếp có nguy cơ làm méo mó quan hệ giáo dục — ảnh hưởng tới đánh giá, ưu tiên và ứng xử trong lớp.
• Quan điểm cho là không vi phạm: lập luận rằng nếu giáo viên không dạy thêm chính môn mình được phân công và học sinh tự nguyện đăng ký môn khác, thì việc dạy thêm không xâm phạm quy chế, miễn là không có hành vi ép buộc hay lợi dụng điểm số.

Cả hai phía đều có lý: bên bảo đảm công bằng lo ngại xung đột lợi ích; bên tôn trọng quyền học tập nhấn mạnh tự do đăng ký học thêm. Quy định hiện hành ưu tiên nguyên tắc phòng ngừa, tức chọn phương án hạn chế rủi ro tiềm tàng.

Hệ quả thực tiễn cho giáo viên và nhà trường

Quy định này có vài hệ quả trực tiếp cần lưu ý:

• Giáo viên có chứng chỉ dạy nhiều môn cần cẩn trọng khi giới thiệu dịch vụ dạy thêm, tránh tổ chức lớp thu phí cho những học sinh nằm trong danh sách mình được phân công ở trường.
• Nhà trường nên soạn quy chế nội bộ, làm rõ khái niệm “phân công dạy” theo danh sách lớp/học sinh, quy trình xử lý khi phát hiện vi phạm và kênh tiếp nhận phản ánh của phụ huynh, học sinh.
• Phụ huynh cần nắm rõ quyền lựa chọn và rủi ro: nếu muốn thuê giáo viên cho con, nên trao đổi với nhà trường để tránh tình huống mâu thuẫn với quy định.

Gợi ý xử lý cho các bên liên quan

Trên cơ sở quy định và thực tế hiện nay, một số bước thực tế có thể cân nhắc:

• Giáo viên: trước khi nhận lớp thu phí, kiểm tra xem học sinh có thuộc danh sách mình đang được phân công giảng dạy tại trường hay không; nếu có nghi ngờ, trao đổi với hiệu trưởng để xin hướng dẫn bằng văn bản.
• Hiệu trưởng/Phòng giáo dục: ban hành hướng dẫn nội bộ, cập nhật hợp đồng lao động hoặc quy chế chuyên môn để tránh tình huống nhạy cảm, đồng thời thông báo rõ cho phụ huynh về chính sách nhà trường.
• Phụ huynh: nếu có nhu cầu học thêm cho con với giáo viên trường, nên thảo luận công khai với nhà trường để đảm bảo minh bạch và phù hợp quy định.

Vấn đề kiểm chứng, truyền thông và tinh thần người tham gia

Trong những tranh luận liên quan đến dạy thêm, đôi khi xuất hiện các video, hình ảnh hay lời tố cáo lan truyền trên mạng. Việc xử lý thông tin cần cân nhắc cả yếu tố pháp lý lẫn ảnh hưởng tinh thần đối với học sinh và giáo viên. Để biết cách quan sát, đánh giá và phản ứng an toàn khi gặp nội dung nhạy cảm trên mạng, đọc hướng dẫn Xử lý video lạ trên mạng có thể giúp phụ huynh và giáo viên có những bước đi thận trọng.

Giống như khi tiếp cận tin tức về các sự kiện gây hoang mang rộng hơn (ví dụ thiên tai, biến cố công cộng), thông tin về dạy thêm cũng cần được xử lý chậm rãi, kiểm chứng nguồn và không vội lan truyền. Việc tham khảo những hướng dẫn về thông tin và an toàn cộng đồng — chẳng hạn trường hợp truyền thông về thiên tai — giúp nhà trường xây dựng quy trình giao tiếp công khai, dễ hiểu; một ví dụ về thông tin sự cố và cách ứng xử an toàn là Phun trào Anak Krakatau: ảnh hưởng sân bay, bài viết minh họa tính quan trọng của hướng dẫn thông tin rõ ràng trong khủng hoảng.

Tranh luận về chế tài và biện pháp răn đe

Trong bối cảnh dư luận, có những đề xuất tăng cường chế tài nhằm răn đe biểu hiện dạy thêm bất hợp pháp — thậm chí có ý kiến nêu mức phạt nhất định để hạn chế tình trạng biến tướng của dạy thêm. Mục tiêu chung là vừa xử lý hành vi vi phạm vừa triển khai giải pháp căn cơ để hoạt động dạy thêm minh bạch, đúng quy định.

Phạt đến 20 triệu đồng có đủ ngăn biến tướng dạy thêm học sinh chính khóa?

SKĐS – Trước đề xuất phạt tiền giáo viên dạy thêm học sinh chính khóa, các nhà giáo và chuyên gia cho rằng cần chế tài đủ mạnh để răn đe, đồng thời triển khai giải pháp căn cơ nhằm đưa hoạt động này vào nền nếp, minh bạch.

Những câu hỏi phụ huynh và giáo viên thường thắc mắc

• Giáo viên dạy cùng lúc nhiều lớp có được nhận dạy thêm cho học sinh lớp khác không?
  Về nguyên tắc, nếu những học sinh đó thuộc danh sách mà giáo viên được phân công giảng dạy theo kế hoạch giáo dục, thì không được tổ chức dạy thêm có thu tiền.
• Nếu học sinh tự nguyện đăng ký lớp dạy thêm của giáo viên đang dạy ở trường thì sao?
  Quy định hiện hành vẫn cấm nếu những học sinh này nằm trong danh sách mà giáo viên đang được phân công giảng dạy trong nhà trường.
• Giáo viên muốn dạy thêm có thu tiền thì cần làm gì để tránh vi phạm?
  Giáo viên nên xin ý kiến nhà trường, kiểm tra danh sách học sinh được phân công và làm việc theo hướng dẫn nội bộ; nếu nhà trường cho phép, nên tổ chức lớp cho học sinh không thuộc danh sách mà mình được giao.

Kết luận: nguyên tắc thận trọng và minh bạch

Luật hiện tại ưu tiên nguyên tắc phòng ngừa xung đột lợi ích: cấm dạy thêm có thu tiền cho học sinh mà giáo viên đang được phân công giảng dạy theo kế hoạch giáo dục, bất kể môn học. Trong thực tiễn, điều này đòi hỏi nhà trường phải chủ động làm rõ quy chế nội bộ, giáo viên tuân thủ hướng dẫn và phụ huynh nắm rõ giới hạn để tránh hiểu lầm hoặc vi phạm. Khi phát sinh tranh luận, cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan nên tập trung vào việc thiết kế biện pháp vừa đủ mạnh để răn đe, vừa minh bạch để không làm tổn hại tới quyền lợi học tập của học sinh.

Nếu bạn là giáo viên, hiệu trưởng hoặc phụ huynh đang gặp trường hợp tương tự, bước đầu tiên hợp lý là yêu cầu văn bản hướng dẫn rõ ràng từ nhà trường hoặc cơ quan quản lý giáo dục địa phương để có căn cứ xử lý đồng nhất.