Chuyển đổi xanh trong bệnh viện: Khi tiết kiệm năng lượng trở thành nguồn lực chăm sóc bệnh nhân

Quản lý một cơ sở y tế lớn đồng nghĩa với nhu cầu lớn về điện, nước, nguyên vật liệu và xử lý chất thải. Khi các bệnh viện bắt đầu nhìn nhận tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải không chỉ là cắt chi phí, mà là tạo ra nguồn lực phục vụ người bệnh, cách tiếp cận này thay đổi từ hành vi cá nhân đến chính sách quản trị.

Bài viết này tập trung vào cách một số bệnh viện ở Việt Nam đang triển khai các giải pháp “xanh” — từ tối ưu thiết bị đến số hóa thủ tục — nhằm giảm tiêu hao tài nguyên mà không làm giảm chất lượng khám, chữa bệnh. Các ví dụ thực tế được dẫn từ Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh và hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM, cùng với khung chính sách từ Bộ Y tế.

Tại sao bệnh viện cần ưu tiên tiết kiệm năng lượng?

Các cơ sở y tế tiêu thụ lượng lớn tài nguyên: Bệnh viện tuyến trung ương có thể phục vụ hàng triệu lượt khám và hàng trăm nghìn lượt điều trị nội trú mỗi năm. Áp lực tiêu thụ làm phát sinh chi phí vận hành cao và lượng chất thải lớn. Khi chi phí năng lượng được giảm thiểu một cách bền vững, nguồn vốn tiết kiệm được có thể được tái phân bổ cho thiết bị, thuốc men và nâng cao chất lượng dịch vụ — tức là trực tiếp mang lại lợi ích cho người bệnh.

Chiến lược và mục tiêu: Một ví dụ từ Bạch Mai

Bệnh viện Bạch Mai áp dụng dự án theo tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) với mục tiêu cụ thể: giảm 10–15% nguồn lực năng lượng trên mỗi đơn vị giường bệnh. Mục tiêu này hướng tới giảm tiêu thụ điện, nước và tối ưu hóa quản lý chất thải, đồng thời thiết lập hệ thống chỉ số theo dõi để đánh giá hiệu quả.

Để hỗ trợ mục tiêu đó, bệnh viện vận hành một hệ thống xử lý nước thải có công suất từ 2.500 đến 3.000 m³/ngày đêm, đảm bảo nước thải sau xử lý đạt quy chuẩn đầu ra cột A. Dự án ESG của Bạch Mai được triển khai thí điểm cùng với Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (STAMEQ) và Ban Thư ký Tổ chức Năng suất châu Á (APO), trong đó Bạch Mai là một trong bốn đơn vị tham gia.

Theo lãnh đạo bệnh viện, việc đưa ESG vào quản trị là bước quan trọng để bảo đảm hiệu quả và tính bền vững: bên cạnh giảm chi phí, yếu tố minh bạch và trách nhiệm xã hội được nâng cao, góp phần duy trì hoạt động điều trị ở tiêu chuẩn an toàn.

Giải pháp thực tiễn: công nghệ, quản lý và hành vi

Những cách tiếp cận phổ biến được triển khai gồm:

• Đổi sang chiếu sáng LED và quản lý điện theo khu vực để giảm tiêu thụ không cần thiết.
• Tối ưu hóa vận hành thiết bị y tế và hệ thống điều hòa, nâng cao hiệu suất thiết bị thay vì cắt giảm dịch vụ thiết yếu.
• Tăng cường phân loại rác tại nguồn, giảm lượng chất thải nguy hại và nâng tỷ lệ vật liệu có thể tái chế.
• Số hóa biểu mẫu, hồ sơ và quy trình để giảm sử dụng giấy in và phim chẩn đoán truyền thống.

Các giải pháp này khi được áp dụng đồng bộ sẽ tạo ra hiệu ứng nhân số: từ việc thay một bóng đèn LED đến triển khai hệ thống quản lý năng lượng, mỗi thay đổi nhỏ đều góp phần giảm chi phí và phát thải. Quan trọng là hành động phải được theo dõi bằng chỉ số để biết đâu là điểm đạt hiệu quả thật sự.

Bài học từ bệnh viện tuyến tỉnh và hệ thống đa khoa

Tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh, các giải pháp tiệm cận chi phí thấp được ưu tiên: xây dựng quy chế sử dụng năng lượng, thay thế hệ thống chiếu sáng, phân khu quản lý điện năng và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý tài sản. Những bước đi này không đòi hỏi đầu tư lớn nhưng có thể cho hiệu quả rõ rệt nếu được thực hiện đều đặn và có giám sát.

Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM tập trung vào xây dựng văn hóa tiết kiệm: từ tuyên truyền phân loại rác đến thay đổi thói quen sử dụng vật dụng một lần. Tâm Anh đã triển khai một bước đáng chú ý về chuyển đổi số: năm 2025, bệnh viện số hóa biểu mẫu đăng ký khám, lưu trữ kết quả và giảm in phim chẩn đoán như X-quang, CT, MRI cho người bệnh, nhằm giảm giấy tờ và vật liệu tiêu hao.

Hiệu quả trực tiếp cho người bệnh và nhân viên

Khi bệnh viện tiết kiệm được mỗi kilowatt/giờ điện, khoản tiết kiệm đó có thể chuyển thành ngân sách để mua sắm trang thiết bị, nâng cao trình độ chuyên môn hoặc cải thiện môi trường khám chữa bệnh. Ngoài lợi ích về chi phí, việc ổn định thiết bị và cơ sở vật chất cũng giảm áp lực vận hành cho nhân viên y tế, góp phần cải thiện chất lượng dịch vụ.

Những biện pháp đơn giản như thay chai nước nhựa bằng bình thủy tinh trong văn phòng, dùng khăn vải tại một số phòng chức năng thay khăn giấy, hoặc đặt bảng nhắc nhở tiết kiệm ở khu vực vệ sinh đều nhằm hình thành thói quen bền vững trong cộng đồng bệnh viện.

Khung chính sách định hướng: kế hoạch chiến lược của Bộ Y tế

Bộ Y tế đã đưa ra quyết định để thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh trong giai đoạn 2025–2030, với mục tiêu xây dựng nền y tế xanh, thông minh và bền vững đến năm 2030. Kế hoạch này bao gồm nhiều hướng đi: tiết kiệm nước và năng lượng, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, số hóa để giảm giấy in, quản lý chất thải và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và sự cố môi trường.

Điểm mấu chốt của chính sách là hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường, cùng với yêu cầu kiểm tra, giám sát để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả thực chất. Trong bối cảnh bệnh viện không thể hy sinh điều kiện vận hành thiết yếu phục vụ người bệnh, dư địa tiết kiệm nằm ở lựa chọn công nghệ phù hợp, nâng cao hiệu suất thiết bị và quản lý quy trình.

Ưu tiên công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng trong mua sắm công để phát triển bền vững

SKĐS – Mua sắm công xanh (Green Public Procurement – GPP) là một trong những công cụ chiến lược quan trọng để Nhà nước điều tiết toàn bộ nền kinh tế chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Những yếu tố quyết định để nhân rộng mô hình

Để mở rộng mô hình bệnh viện xanh, cần chú trọng một số yếu tố: sự cam kết lãnh đạo, chỉ số đo lường hiệu quả, nguồn lực đầu tư ban đầu cho công nghệ phù hợp và chương trình truyền thông nội bộ để thay đổi hành vi. Việc áp dụng các giải pháp chi phí thấp ở quy mô lớn có thể tạo ra tác động nhanh, trong khi các đầu tư lớn hơn như năng lượng tái tạo cần được cân nhắc theo điều kiện thực tế từng cơ sở.

Khi nhiều bệnh viện cùng chuyển từ tư duy tiêu thụ sang quản trị nguồn lực, các phần tiết kiệm nhỏ ở từng cơ sở sẽ tích tụ thành giá trị lớn ở cấp ngành, giúp hệ thống y tế vận hành hiệu quả hơn và có thêm nguồn lực chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Kết luận: Đổi nhỏ để đạt lớn

Tiết kiệm năng lượng trong bệnh viện không phải là việc cắt giảm dịch vụ thiết yếu mà là quản trị hiệu quả nguồn lực: từ đổi bóng đèn đến số hóa quy trình, từ quản lý rác thải đến tối ưu hóa vận hành thiết bị. Khi mỗi kilowatt/giờ được sử dụng hiệu quả vẫn bảo đảm chất lượng điều trị, giá trị thực của năng lượng tiết kiệm chính là nguồn lực cho người bệnh.

Hành trình xây dựng bệnh viện xanh đòi hỏi kết hợp công nghệ, quản lý và thay đổi thói quen. Quyết định chính sách đã đặt nền tảng; thách thức tiếp theo là hiện thực hóa bằng các chỉ số, cơ chế giám sát và cam kết thực hiện ở mọi cấp quản lý bệnh viện.

Các câu hỏi thường gặp

Bệnh viện có thể tiết kiệm bao nhiêu năng lượng?
Ví dụ từ một đơn vị cho thấy mục tiêu tối ưu khoảng 10–15% nguồn lực năng lượng trên mỗi giường bệnh, nhưng con số thực tế phụ thuộc vào quy mô, cấu trúc thiết bị và mức độ hiện đại của cơ sở.

Các bước đơn giản nào có thể thực hiện ngay?
Những bước chi phí thấp gồm thay đèn LED, quản lý điện theo khu vực, tăng cường phân loại rác và giảm sử dụng vật dụng một lần; các giải pháp này thường cho hiệu quả nhanh nếu thực hiện đồng bộ.

Làm sao đảm bảo tiết kiệm không ảnh hưởng tới chăm sóc bệnh nhân?
Tiết kiệm hiệu quả tập trung vào nâng cao hiệu suất thiết bị, quản lý quy trình và thay đổi hành vi, không cắt giảm nhu cầu vận hành thiết yếu phục vụ người bệnh.

Để tiếp tục tìm hiểu về lộ trình hoàn thiện tiêu chuẩn y tế sát thực tế và các khuyến nghị về áp dụng tiêu chuẩn trong bệnh viện, bạn có thể đọc thêm bài viết lộ trình hoàn thiện tiêu chuẩn y tế sát thực tế.

Nếu bạn quan tâm đến cách thức chuyển đổi mô hình kiểm tra sức khỏe học sinh từ khám đầu năm sang quản lý liên tục, hướng dẫn thực tiễn và lợi ích chuyên sâu được trình bày trong bài mô hình quản lý sức khỏe học đường liên tục.

Và để nắm rõ hơn về quy mô chiến dịch khám cộng đồng tại đô thị lớn, kết quả từng giai đoạn và những con số cần phân tích, xem bài phân tích đánh giá chiến dịch khám sức khỏe TPHCM.