Lộ trình tự chủ vắc xin: Những gì đã đạt được và việc cần làm để đến 2030

Cuộc họp sơ kết giai đoạn 2023–2025 do Bộ Y tế tổ chức vào chiều 10/9 đã tập trung đánh giá tiến độ thực hiện chương trình đảm bảo nguồn cung vắc xin đến năm 2030. Buổi làm việc, do Bộ trưởng Đào Hồng Lan chủ trì, nhắc lại mục tiêu dài hạn: nâng cao năng lực nghiên cứu, sản xuất và làm chủ công nghệ vắc xin trong nước để giảm phụ thuộc nguồn nhập khẩu.

Tầm nhìn chính sách và các mục tiêu đến 2030

Theo nội dung được nhắc tới tại cuộc họp, Chương trình đảm bảo nguồn cung vắc xin đến năm 2030 (được phê duyệt tại Quyết định 1286/QĐ-TTg) đặt mục tiêu chiến lược: làm chủ công nghệ cho nhiều loại vắc xin và đủ năng lực sản xuất để phục vụ nhu cầu tiêm chủng quốc gia. Cụ thể, chương trình kỳ vọng tới năm 2030 có khả năng làm chủ công nghệ của 15 loại vắc xin và sản xuất tối thiểu 5 loại, bao gồm vắc xin phối hợp 5 trong 1 và ít nhất một trong hai vắc xin bại liệt hoặc viêm gan.

Hiện trạng cơ sở sản xuất và danh mục vắc xin trong nước

Ở thời điểm báo cáo, hệ thống sản xuất vắc xin gồm bốn cơ sở chính: POLYVAC, VABIOTECH, IVAC và DAVAC. Những đơn vị này đang sản xuất 14 loại vắc xin khác nhau; trong đó 10 loại được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia. Danh mục vắc xin nội địa cung cấp cho chương trình bao gồm: Viêm gan B, Viêm não Nhật Bản, Lao (BCG), Uốn ván hấp phụ (TT), DPT, Td, Sởi, Sởi–rubella, Bại liệt uống (OPV) và Rota. Bên cạnh đó, hai sản phẩm còn phải nhập khẩu là vắc xin phối hợp 5 trong 1 (DPT-VGB-Hib) và vắc xin bại liệt tiêm (IPV).

Công nghệ đã làm chủ và các dự án chuyển giao

Báo cáo nêu rõ một số tiến bộ trong việc tiếp nhận và làm chủ công nghệ tại các cơ sở sản xuất. VABIOTECH đã phát triển quy trình sản xuất vắc xin Viêm não Nhật Bản bất hoạt trên tế bào Vero, đồng thời triển khai thử nghiệm quy mô phòng thí nghiệm/bán công nghiệp cho vắc xin Hib cộng hợp và nghiên cứu vắc xin EV71 phòng tay–chân–miệng. POLYVAC được ghi nhận tham gia dự án tiếp nhận chuyển giao công nghệ nền tảng mRNA ở quy mô phòng thí nghiệm, dự án có sự tài trợ của WHO và MPP.

Ngoài ra, VABIOTECH đang thúc đẩy mục tiêu phát triển vắc xin phối hợp 5 trong 1 trong giai đoạn 2025–2030 và làm việc với đối tác quốc tế ở các khâu phối trộn, đóng ống (fill–finish) nhằm đạt tiêu chuẩn quốc tế và chủ động nguồn cung cho chương trình tiêm chủng.

Kiểm định, năng lực thử nghiệm và chất lượng sản phẩm

Để bảo đảm an toàn và hiệu quả, hoạt động kiểm định/kiểm nghiệm vắc xin được siết chặt. Số lô vắc xin được kiểm định và cấp giấy chứng nhận xuất xưởng đã tăng đều trong ba năm gần đây, từ 512 lô năm 2023 lên 818 lô năm 2025, tương đương mức tăng gần 60%. Đây là chỉ dấu cho thấy khâu kiểm tra chất lượng đang được mở rộng và gia tăng năng lực.

Những điểm nghẽn còn tồn tại

Dù có tiến bộ, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều khó khăn. Cần rà soát các quy định pháp luật đã thay đổi từ năm 2022 để xác định các rào cản còn ảnh hưởng tới thủ tục, đấu thầu, giá và chính sách hỗ trợ. Vấn đề trang thiết bị, công suất phòng thí nghiệm, quy mô dây chuyền sản xuất và một số thiếu hụt về chuyên môn là những giới hạn được nêu rõ. Bên cạnh đó, các yêu cầu về thử nghiệm lâm sàng và quy trình chuyển giao công nghệ vẫn gây áp lực lên tiến độ đưa sản phẩm vào sử dụng đại trà.

Vai trò của khu vực tư nhân và cơ chế huy động đầu tư

Bộ trưởng nêu rõ: khi sản xuất vắc xin trở thành lĩnh vực chiến lược, cần có cơ chế khuyến khích đầu tư, bao gồm từ khu vực tư nhân trong nước và nhà đầu tư nước ngoài. Quan điểm này căn cứ vào tinh thần khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân, nhằm tận dụng nguồn lực xã hội để đẩy nhanh tiến độ nâng cấp cơ sở, trang thiết bị và năng lực sản xuất. Đồng thời, phải xác định rõ ranh giới giữa phần việc Nhà nước cần đầu tư và phần doanh nghiệp có thể đảm trách.

Những nội dung cần được hoàn thiện trong báo cáo sơ kết

Bộ trưởng đề nghị báo cáo sơ kết phải đi sâu phân tích thực tế: đánh giá công suất, năng lực công nghệ, mức độ tự chủ, kết quả chuyển giao và hạn chế thiết bị. Yêu cầu này không chỉ nhằm phục vụ mục tiêu báo cáo hành chính, mà để làm cơ sở hoạch định chính sách nhằm tháo gỡ nút thắt trong nghiên cứu – chuyển giao – sản xuất – kiểm nghiệm. Đồng thời, cần tổng hợp đề xuất cụ thể của các bộ, ngành, địa phương và đơn vị thành viên Ban Chỉ đạo để báo cáo gửi Chính phủ phản ánh bức tranh toàn diện của ngành.

Nhân lực, đào tạo và hợp tác nghiên cứu

Nhân lực chuyên môn được xác định là một mắt xích quan trọng. Cần thống kê những chuyên ngành còn thiếu, đánh giá năng lực đội ngũ hiện có và đề xuất chương trình đào tạo phù hợp. Vai trò của trường đại học, viện nghiên cứu và các cơ sở đào tạo phải được phát huy để đảm bảo chuỗi giá trị từ nghiên cứu đến sản xuất.

Lộ trình hoàn thiện và mốc thời gian

Theo kế hoạch làm việc được nêu tại cuộc họp, các đơn vị thành viên phải gửi nội dung góp ý và số liệu về Cục Quản lý Dược trước ngày 20/9. Sau đó, trong khoảng 20–30/9, Cục sẽ hoàn thiện dự thảo báo cáo để lấy ý kiến lãnh đạo Bộ và các đơn vị liên quan. Đây là bước quan trọng để tổng hợp các đề xuất, xác định các giải pháp khả thi cho giai đoạn tiếp theo.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan: Phát triển vắc xin thế hệ mới là bước đi chiến lược để nâng cao năng lực tự chủ y tế quốc gia

SKĐS – Trong bối cảnh thế giới chuyển mạnh sang y học cá thể hóa và công nghệ sinh học hiện đại, Việt Nam đang xác định phát triển vắc xin thế hệ mới là một trong những sản phẩm công nghệ chiến lược nhằm nâng cao năng lực tự chủ, bảo đảm an ninh y tế để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khoẻ nhân dân.

Kết luận: Những điểm cần nhớ cho hành trình tự chủ

Tóm lại, trong giai đoạn 2023–2025 ngành vắc xin trong nước đã duy trì năng lực sản xuất ở mức ổn định, tiếp nhận một số công nghệ mới và tăng cường năng lực kiểm định. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu đến 2030 cần bước chuyển mạnh về vốn, thiết bị, nhân lực và cơ chế chính sách nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ, mở rộng dây chuyền sản xuất, rút ngắn thời gian thử nghiệm lâm sàng và nâng cao tiêu chuẩn quản lý chất lượng. Việc phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công lập, doanh nghiệp tư nhân, viện trường và đối tác quốc tế sẽ quyết định tốc độ hiện thực hóa mục tiêu tự chủ vắc xin.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Việc tiếp tục triển khai các đề xuất đã thảo luận tại cuộc họp, đặc biệt là rà soát pháp lý, tăng cường đầu tư hạ tầng và đào tạo nhân lực chuyên môn, sẽ quyết định mức độ nhanh hay chậm của tiến trình tự chủ vắc xin mà quốc gia mong muốn đạt tới vào năm 2030.

Để biết thêm phân tích chi tiết về cơ chế hỗ trợ và mức xếp hạng phụ cấp dành cho nhân viên y tế liên quan đến chính sách y tế, bạn có thể đọc phân tích cụ thể về mức phụ cấp ưu đãi nghề cho nhân viên y tế theo vị trí và môi trường để hiểu rõ nhóm đối tượng và nguyên tắc áp dụng.

Nếu bạn quan tâm đến nguy cơ dịch bệnh ở trẻ nhỏ và dấu hiệu ban đầu dễ nhầm lẫn với cảm lạnh, hãy tham khảo hướng dẫn thực tế về dấu hiệu RSV ở trẻ và khi cần đưa trẻ đi khám để nhận biết sớm và phòng tránh hiệu quả.

Với những người muốn hiểu sâu hơn về nguyên nhân đột quỵ ở người trẻ liên quan đến tư thế cổ và cơ chế lóc tách động mạch cảnh, bài phân tích chuyên sâu về tư thế cổ gây lóc tách động mạch cảnh và nguy cơ đột quỵ sẽ cung cấp góc nhìn chi tiết về triệu chứng và cơ chế bệnh sinh.