Sốt xuất huyết Dengue: Nhận diện sai lầm phổ biến khiến bệnh trở nặng

Hai ca tử vong được ghi nhận tại Đắk Lắk và Gia Lai – một thanh niên và một người cao tuổi, đều có tiền sử đái tháo đường type 2 – đã đặt lại dấu hỏi lớn về cách cộng đồng hiểu và ứng phó với sốt xuất huyết Dengue (SXHD). Những trường hợp này không chỉ nhắc nhớ rằng bệnh có thể nặng ở mọi lứa tuổi, mà còn phản ánh hệ quả khi các hiểu lầm vẫn lan rộng.

Diễn biến dịch và điểm nóng hiện nay

Số liệu ghi nhận trong 8 tháng đầu năm cho thấy hơn 78.338 ca SXHD trên toàn quốc và 13 trường hợp tử vong, với tổng số mắc tăng khoảng 20% so với cùng kỳ năm 2025. Khu vực phía Nam đang dẫn đầu về số bệnh nhân: TP.HCM báo cáo 31.032 ca; Đồng Nai có 11.519 ca (kèm 6 trường hợp tử vong); Tây Ninh ghi nhận 8.437 ca và 1 trường hợp tử vong. Ở phía Bắc, Hà Nội có mặt bệnh trải rộng khi 117/126 phường, xã đã phát hiện ca bệnh, tổng cộng 2.382 ca.

Những con số này cho thấy SXHD không còn là vấn đề theo mùa đơn thuần mà đang xuất hiện với tần suất lớn khiến hệ thống y tế phải theo dõi sát sao các ca nặng tại khoa cấp cứu và hồi sức.

Ba hiểu lầm dễ gặp — tại sao chúng nguy hiểm?

Nhiều quan niệm sai lầm trong cộng đồng khiến bệnh nhân chậm trễ việc đến cơ sở y tế, làm tăng nguy cơ biến chứng. Dưới đây là ba nhận định phổ biến và lý do vì sao mỗi hiểu lầm có thể dẫn tới hậu quả nặng.

1. “Sốt xuất huyết chỉ là sốt và chảy máu ngoài”

Có người tin rằng xuất huyết trong SXHD chỉ biểu hiện bằng chảy máu mũi, chảy máu chân răng hoặc nôn ra máu. Thực tế, xuất huyết có thể diễn ra ở các vị trí bên trong cơ thể, ví dụ ổ bụng hoặc các cơ quan, mà triệu chứng không dễ nhận ra bằng mắt thường. Khi máu hoặc dịch thoát vào các khoang trong cơ thể, người bệnh có thể suy giảm thể tích tuần hoàn dẫn tới sốc và rối loạn chức năng các tạng như gan, thận, tim hoặc não.

Theo BS.CKII Phan Vĩnh Thọ – Trưởng khoa Nhiễm D, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, những tổn thương gan trong sốt xuất huyết có thể tiến triển nhanh, với trường hợp men gan tăng cao và hoại tử tế bào gan nếu không can thiệp kịp thời. Hình ảnh và hiện trường ở khoa hồi sức mà nhiếp ảnh gia Ngô Trần Hải An ghi lại đã làm nổi bật mức độ nghiêm trọng của một số ca bệnh.

2. “Hạ sốt là khỏi bệnh”

Một trong những nhầm lẫn phổ biến khiến nhiều người chủ quan là cho rằng khi nhiệt độ cơ thể giảm thì bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm. Tuy nhiên, với SXHD giai đoạn rủi ro cao thường xuất hiện ở khoảng ngày thứ 3 đến thứ 7, thời điểm người bệnh có thể bắt đầu hạ sốt. Đây lại là lúc có thể xảy ra hiện tượng thoát huyết tương, tụt huyết áp và sốc. Người bệnh thậm chí vẫn tỉnh táo, đi lại được, song các dấu hiệu cảnh báo như mệt nhiều hơn, đau bụng dữ dội, nôn nhiều, chảy máu niêm mạc, tay chân lạnh có thể báo hiệu tình trạng xấu đi nhanh chóng.

BS. Thọ từng gặp trường hợp một sinh viên từ chối nhập viện dù có dấu hiệu cảnh báo; chỉ sau một đêm, bệnh nhân trở lại trong tình trạng suy hô hấp, tím tái và rất nặng. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, cần đến cơ sở y tế ngay chứ không nên trì hoãn chờ đến lịch hẹn khám.

3. “Chỉ trẻ em mới mắc sốt xuất huyết”

SXHD không phân biệt tuổi tác. Mặc dù nhiều người vẫn nghĩ đây là bệnh trẻ em, số mắc ở người lớn đã gia tăng trong những năm gần đây. Người trên 60 tuổi, phụ nữ mang thai và những người có bệnh nền như béo phì, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, bệnh gan hay suy thận mạn thường có nguy cơ diễn tiến nặng hơn và cần được theo dõi sát.

Thêm vào đó, nhiễm Dengue không tạo miễn dịch trọn đời với tất cả các tuýp virus: một người có thể mắc đến 4 lần, và nhiễm lần sau có thể nguy hiểm hơn do cơ chế đáp ứng miễn dịch.

Dấu hiệu cảnh báo cần nhập viện ngay

Những biểu hiện dưới đây báo hiệu tình trạng có thể chuyển nặng và cần được đánh giá tại cơ sở y tế:

• Giảm sốt nhưng mệt mỏi rõ rệt, không cải thiện.
• Đau bụng nhiều, đau khi chạm vào bụng.
• Buồn nôn, nôn nhiều dẫn đến mất nước.
• Chảy máu ở niêm mạc (mũi, lợi) hoặc ói ra máu.
• Da lạnh, tay chân lạnh, dấu hiệu suy tuần hoàn.

Trong bất kỳ trường hợp nào có dấu hiệu cảnh báo, thời gian và quyết định đưa bệnh nhân đến bệnh viện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hồi phục.

Hệ lụy với gia đình và hệ thống y tế

Một ca bệnh nặng không chỉ là cuộc chạy đua cứu người trong phòng hồi sức; nó kéo theo chi phí điều trị lớn, ngày nghỉ học, nghỉ việc, mất thu nhập và những hệ lụy tâm lý xã hội kéo dài. Hình ảnh những bệnh nhi nối ống truyền, người thân mệt mỏi thức trắng và nhân viên y tế phải theo dõi sát thể hiện rõ gánh nặng mà SXHD đặt lên cả gia đình lẫn cơ sở khám chữa bệnh.

Phòng ngừa: hành vi nhỏ, hiệu quả lớn

Trong bối cảnh hiện tại, khi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phòng bệnh vẫn là chiến lược then chốt. Các biện pháp cá nhân và cộng đồng bao gồm diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, sử dụng màn, kem chống muỗi, và khám sớm ngay khi nghi ngờ mắc bệnh sẽ góp phần giảm số ca nặng.

BS. Thọ cũng nhấn mạnh tiêm chủng như một biện pháp bổ sung có giá trị: khi kết hợp tiêm chủng với các biện pháp kiểm soát véc-tơ và phát hiện sớm để xử trí kịp thời, nguy cơ biến chứng nặng có thể giảm đi ở những nhóm có nguy cơ cao.

Những điều cần ghi nhớ khi nghi ngờ SXHD

Để giảm rủi ro cá nhân và bảo vệ người thân, mỗi người nên lưu ý:

• Không coi nhẹ các triệu chứng ban đầu, đặc biệt nếu có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận mạn.
• Quan sát sát diễn biến trong tuần đầu của bệnh: giai đoạn hạ sốt có thể đồng thời là giai đoạn nguy hiểm.
• Đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, ngay cả khi người bệnh vẫn tỉnh táo.
• Tham gia các hoạt động phòng chống muỗi tại nơi cư trú để giảm nguy cơ lây lan cộng đồng.

Góc nhìn từ thực tế và truyền thông

Dự án vodcast “Sốt xuất huyết Dengue: Sự thật bất ngờ đằng sau khung ảnh” với sự tham gia của BS.CKII Phan Vĩnh Thọ và nhiếp ảnh gia Ngô Trần Hải An đã giúp chuyển tải hình ảnh và câu chuyện thực tế tại bệnh viện tới công chúng. Những góc nhìn trực quan này góp phần làm rõ hiểm họa của SXHD vượt xa suy nghĩ phổ thông về một căn bệnh chỉ gây sốt thoáng qua.

Kết luận: Linh hoạt, cảnh giác và hành động sớm

Sốt xuất huyết Dengue tiếp tục là mối đe dọa y tế với quy mô lớn tại nhiều địa phương. Khi dịch bùng phát và số ca tăng, việc loại bỏ hiểu lầm, tăng cường nhận diện dấu hiệu nặng, và thực hiện các biện pháp phòng ngừa trở thành nhiệm vụ ưu tiên của từng cá nhân và cộng đồng. Nhận thức đúng về giai đoạn nguy hiểm, đặc biệt là không chủ quan khi hạ sốt, cùng với việc bảo vệ nhóm dễ tổn thương, sẽ giảm thiểu số ca nặng và tử vong.

Thông tin về chương trình: Chương trình được thực hiện bởi Công ty TNHH Dược Phẩm Takeda với sự đồng hành của Báo Điện tử Chính phủ và tư vấn, phê duyệt chuyên môn bởi Hội Y học Dự phòng Việt Nam. Mục tiêu là giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng; nội dung không thay thế tư vấn y tế. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn thêm.

C-ANPROM/VN/NON/0216 August 2026

Hoàn Mỹ

Nếu bạn quan tâm tới các dấu hiệu mắt mờ có thể liên quan tới bệnh mạch máu lớn và nguy cơ biến chứng, bài viết mờ mắt do hẹp động mạch cảnh phân tích một ca can thiệp đặt stent và các khuyến cáo theo dõi sau điều trị, giúp mở rộng góc nhìn về triệu chứng không điển hình.

Để hiểu rõ hơn về khung pháp lý và kỹ thuật liên quan đến chia sẻ dữ liệu y tế giữa cơ sở khám chữa bệnh, bạn có thể đọc bài quy định chia sẻ dữ liệu y tế, nội dung đi sâu vào các kênh kết nối, giới hạn chia sẻ và trách nhiệm thực thi.

Nếu quan tâm đến năng lực sản xuất vắc xin trong nước và lộ trình hướng tới tự chủ đến năm 2030, bài lộ trình tự chủ vắc xin đến 2030 đưa ra đánh giá thực trạng, những tiến bộ công nghệ và các nút thắt cần giải quyết để đạt mục tiêu.