Khi thuốc bắc bất ngờ gây tổn thương gan: bài học từ một ca nhập viện

Việc dùng thảo dược không rõ nguồn gốc có thể tạo ra hậu quả nghiêm trọng cho gan — một thực tế được nhấn mạnh qua trường hợp một bệnh nhân cao tuổi phải nhập viện do men gan tăng vọt sau khi tự điều trị đau thượng vị bằng thuốc bắc. Bài viết này phân tích diễn biến lâm sàng, dấu hiệu cảnh báo và những bước cần làm nếu bạn hoặc người thân đang dùng thuốc thảo dược.

Diễn biến ca bệnh: từ đau thượng vị tới suy chức năng gan cấp

Bệnh nhân H.Q.M, 61 tuổi, cư trú tại Hà Nội, có tiền sử tăng huyết áp và đang điều trị thuốc đều đặn. Khoảng hai tháng trước khi vào viện, ông bắt đầu có cảm giác đau âm ỉ vùng thượng vị kèm ợ nóng; ông tự chẩn đoán nghi là bệnh dạ dày và tự mua thuốc bắc không rõ nguồn gốc về dùng.

Sau khoảng sáu tuần sử dụng loại thuốc này, triệu chứng tiêu hóa không thuyên giảm. Thay vào đó xuất hiện mệt mỏi tăng dần, chán ăn, vàng mắt, vàng da và nước tiểu sẫm màu — những dấu hiệu gợi ý tổn thương gan cấp.

Kết quả xét nghiệm và chẩn đoán

Kết quả xét nghiệm tại bệnh viện cho thấy men gan AST và ALT tăng rất cao: AST ở mức 1.121 U/L và ALT ở mức 1.287 U/L — đều cao hơn mức bình thường hơn 30 lần. Trên cơ sở lâm sàng và tiền sử dùng thuốc thảo dược không rõ nguồn gốc, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị tổn thương gan cấp nặng liên quan tới thuốc đông y.

Quy trình điều trị và tình trạng hồi phục

Ông M. được nhận vào Khoa Viêm gan và điều trị nội trú. Sau gần 20 ngày điều trị tích cực, các chỉ số men gan của bệnh nhân giảm dần và sức khỏe tổng thể được cải thiện, theo thông tin từ đội điều trị.

Tại sao thuốc bắc không rõ nguồn gốc có thể gây hại cho gan?

Theo nhận định chuyên môn được báo cáo trong hồ sơ điều trị, thuốc đông y không rõ nguồn gốc có thể chứa các thành phần gây độc hoặc tạp chất. Những nguy cơ cụ thể bao gồm sự hiện diện của kim loại nặng, thuốc bảo quản không an toàn, hoặc các hợp chất có tác dụng gây độc trực tiếp lên tế bào gan. Các sản phẩm không kiểm nghiệm còn dễ bị nhiễm bẩn trong quá trình chế biến, bảo quản hoặc vận chuyển.

Triệu chứng cảnh báo cần nhập viện

Những biểu hiện lâm sàng mà gia đình và người dùng cần cảnh giác gồm:

• Mệt mỏi kéo dài, giảm hoạt động hàng ngày.
• Chán ăn, buồn nôn hoặc nôn không rõ nguyên nhân.
• Vàng da, vàng mắt xuất hiện hoặc trầm trọng hơn.
• Nước tiểu trở nên sẫm màu; phân nhạt màu.
• Đau tức vùng hạ sườn phải hoặc cảm giác khó chịu ở vùng gan.

Nếu gặp một hoặc nhiều dấu hiệu trên sau khi dùng thuốc thảo dược, cần tạm ngừng thuốc và liên hệ ngay với cơ sở y tế để được đánh giá.

Làm gì khi nghi ngờ tổn thương gan do thuốc?

Các bước cơ bản giúp xác định và giảm thiểu rủi ro:

1. Ngưng sử dụng ngay sản phẩm nghi ngờ và lưu giữ mẫu thuốc, nhãn mác, nơi mua để phục vụ kiểm tra sau này.
2. Tới cơ sở y tế có khả năng làm xét nghiệm chức năng gan (AST, ALT, bilirubin) để đánh giá mức độ tổn thương.
3. Thông báo với thầy thuốc về mọi loại thuốc, thảo dược, thực phẩm chức năng đang dùng để tránh tương tác và giúp chẩn đoán chính xác.
4. Tuân thủ chỉ định điều trị và lịch tái khám; một số trường hợp cần nhập viện để theo dõi sát và điều trị hỗ trợ.

Ngoài ra, khi sự việc liên quan đến sản phẩm không rõ nguồn gốc có tính lan rộng hoặc nguy cơ với cộng đồng, cơ quan quản lý có thể tiến hành thu hồi hoặc cảnh báo. Để hiểu rõ các hướng dẫn về thu hồi thuốc, bạn có thể tham khảo thông tin chuyên sâu về trường hợp thu hồi thuốc colchicine trong một đợt cảnh báo gần đây bằng tài liệu Thu hồi Colchicina Seid 1mg lô V008, nơi trình bày cách người dùng và cơ sở y tế cần phản ứng khi có thu hồi.

Quản lý rủi ro: pháp lý và thực hành tốt hơn

Vấn đề an toàn thực phẩm và sản phẩm tiêu dùng, trong đó có dược liệu, đang được thảo luận ở nhiều cấp để hướng tới quản lý dựa trên rủi ro và tăng cường hậu kiểm. Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý giúp nâng tiêu chuẩn kiểm nghiệm và minh bạch, đồng thời giảm cơ hội lưu hành sản phẩm kém chất lượng; để hiểu bối cảnh pháp lý rộng hơn liên quan tới quản lý rủi ro và hậu kiểm, có thể xem bài phân tích Hoàn chỉnh Luật An toàn thực phẩm.

Rủi ro khác trong đời sống thường nhật

Nguy cơ do sản phẩm dùng sai cách không chỉ giới hạn ở thuốc; nhiều thiết bị hay vật dụng tầm thường khi bị bỏ quên hoặc sử dụng không an toàn có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng. Ví dụ, những vụ cháy liên quan tới thiết bị sạc điện thoại đã từng gây tổn hại tài sản và tính mạng; nếu bạn quan tâm tới hướng xử lý khi phát hiện sự cố do đồ dùng điện, có tài liệu hướng dẫn chi tiết về vấn đề Bỏ quên sạc điện thoại gây cháy mà chủ cửa hàng và chủ hộ có thể tham khảo.

Những nhóm người cần thận trọng hơn

Một số đối tượng có nguy cơ cao hơn khi dùng thuốc thảo dược không kiểm soát gồm người lớn tuổi, người có bệnh mạn tính (ví dụ bệnh tim mạch, suy thận, bệnh gan mạn), và những người đang dùng nhiều thuốc kê đơn — vì nguy cơ tương tác dược lực và dược động học tăng lên.

Lời khuyên thực tế trước khi dùng thuốc thảo dược

• Chỉ mua thuốc từ nhà sản xuất, nhà phân phối và nhà thuốc được kiểm chứng, có nhãn mác và hướng dẫn rõ ràng.
• Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bắt đầu dùng, nhất là khi bạn đang dùng thuốc kê đơn hoặc có bệnh mạn tính.
• Không thử nghiệm phối hợp nhiều loại thảo dược khác nhau một cách tự do — mỗi thành phần có thể tương tác hoặc tăng độc tính.
• Theo dõi cơ thể trong những tuần đầu dùng: ghi chú mọi thay đổi về ăn uống, da, nước tiểu, màu mắt và mức năng lượng.

Nhầm hạ kali với hạ canxi, người đàn ông suýt liệt tay chân

SKĐS – Từ cảm giác đau mỏi nhẹ, bệnh nhân N.V.C (41 tuổi, Hà Nội) nhanh chóng yếu cả tứ chi, không thể tự đứng dậy.

Kết luận: thận trọng là cách tốt nhất

Trường hợp của ông H.Q.M là minh chứng rõ rệt rằng dùng thuốc bắc không kiểm chứng có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời. Hãy ưu tiên nguồn gốc, kiểm nghiệm và tư vấn y khoa trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào — và ngay khi xuất hiện triệu chứng bất thường, dừng thuốc và tới cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị sớm.

Câu hỏi thường gặp

1. Nếu đang dùng thuốc bắc và cảm thấy mệt, tôi nên làm gì?
Ngưng thuốc ngay, theo dõi các dấu hiệu vàng da/vàng mắt hoặc nước tiểu sẫm màu và liên hệ với bác sĩ để làm xét nghiệm chức năng gan.

2. Có xét nghiệm nào xác định chính xác thuốc gây độc gan?
Hiện nay không phải lúc nào cũng có xét nghiệm đặc hiệu để chỉ ra thành phần gây độc; chẩn đoán dựa trên tiền sử dùng thuốc, triệu chứng và kết quả xét nghiệm chức năng gan.

3. Có thể dùng kết hợp thuốc tây và đông y không?
Cần thận trọng: việc kết hợp phải được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn để tránh tương tác và tăng độc tính cho gan hoặc các cơ quan khác.

4. Làm sao để biết nguồn thảo dược đáng tin cậy?
Chọn sản phẩm có nhãn mác rõ ràng, được bán tại nơi có giấy phép; tốt nhất là sử dụng dưới sự hướng dẫn của thầy thuốc có chuyên môn và có dữ liệu kiểm nghiệm.

Thông tin trong bài dựa trên hồ sơ lâm sàng và khuyến cáo chuyên môn ghi nhận trong quá trình điều trị trường hợp nêu trên.