Quyền lợi của người dân khi đất bị thu hồi cho dự án điện hạt nhân

Khi Nhà nước quyết định thu hồi đất để thực hiện dự án điện hạt nhân, người sử dụng đất gặp nhiều hệ lụy về nơi ở, thu nhập và phương tiện sản xuất. Nghị quyết số 66.26/2026/NQ-CP vừa ban hành xác định các chế độ hỗ trợ nhằm bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống và tái định cư cho những hộ chịu ảnh hưởng. Bản tóm tắt dưới đây giải thích rõ nhóm đối tượng được hưởng, cách tính các khoản hỗ trợ và một số điểm cần lưu ý khi đề nghị bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Nhóm đối tượng được quy định trong Nghị quyết

Nghị quyết hướng tới những người sử dụng đất nằm trong phạm vi thu hồi phục vụ dự án điện hạt nhân đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư. Trong đó có hai nhóm chính được nêu cụ thể.

• Nhóm A: Hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định đất nông nghiệp có nguồn gốc lấn, chiếm trước ngày 1/7/2014, thuộc phạm vi thu hồi theo Quyết định số 191/QĐ-UBND ngày 4/4/2025 của UBND tỉnh Ninh Thuận, nhưng không đủ điều kiện để nhận bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất.
• Nhóm B: Hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định đất nông nghiệp có nguồn gốc lấn, chiếm từ ngày 1/7/2014 đến trước thời điểm Nghị quyết số 174/2024/QH15 có hiệu lực, cũng thuộc diện không được bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất; Nghị quyết quy định cơ chế hỗ trợ riêng cho nhóm này.

Các loại hỗ trợ tài chính áp dụng

Nghị quyết phân loại rõ các khoản hỗ trợ: tiền đối với phần đất thu hồi, tiền cho tài sản gắn liền với đất và khoản hỗ trợ nhằm bảo đảm sinh kế — mỗi loại có cách tính khác nhau tùy nhóm đối tượng.

1. Hỗ trợ đối với đất thu hồi

Với nhóm A, khoản hỗ trợ đất được tính theo mức tiền bồi thường của loại đất nông nghiệp bị thu hồi; khoản này chỉ áp dụng cho diện tích không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương. Việc xác định cụ thể mức tiền bồi thường được thực hiện theo quy định hiện hành của pháp luật về đất đai.

Với nhóm B, tiền hỗ trợ đối với đất thu hồi bằng 80% mức tiền bồi thường của loại đất nông nghiệp thu hồi, với giới hạn diện tích tương tự (không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương).

2. Hỗ trợ cho tài sản gắn liền với đất

Mức hỗ trợ cho tài sản (công trình, cây trồng lâu năm, công cụ gắn liền…) được xác định dựa trên giá trị bồi thường của tài sản đó theo quy định của pháp luật về đất đai. Nhóm A nhận hỗ trợ bằng mức tiền bồi thường giá trị tài sản; nhóm B nhận 80% mức tiền bồi thường giá trị tài sản.

3. Hỗ trợ bảo đảm sinh kế và ổn định đời sống

Khoản hỗ trợ nhằm duy trì sinh kế và ổn định cuộc sống có cách tính khác giữa hai nhóm. Đối với nhóm A, mức này được tính bằng giá của loại đất nông nghiệp thu hồi theo Bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, nhân với hệ số 1,5 lần và áp dụng cho diện tích không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương.

Đối với nhóm B, khoản hỗ trợ bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống được tính bằng giá của loại đất nông nghiệp thu hồi trong Bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, nhân với diện tích đất thu hồi nhưng không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp (mức nhân bằng 1 lần theo quy định tại Nghị quyết).

Quy định về tái định cư, giao đất và nộp tiền suất tái định cư

Nghị quyết có chương dành riêng cho những hộ có nhà ở gắn liền với đất và buộc phải di chuyển, đồng thời không còn nơi ở nào khác trên địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi.

Trong trường hợp đó, hộ gia đình, cá nhân được giao đất tái định cư. Nếu được giao suất tái định cư tối thiểu, người nhận phải nộp 50% giá trị suất tái định cư tối thiểu. Khi diện tích tái định cư được giao lớn hơn suất tối thiểu, người dân phải nộp 50% giá trị suất tái định cư tối thiểu và nộp 100% giá trị phần tăng thêm của suất tái định cư so với suất tối thiểu.

Những quy định trên nhằm cân bằng giữa việc bảo đảm chỗ ở cho người dân và chi phí dành cho quỹ đất tái định cư do Nhà nước quản lý.

Cách xác định giá, diện tích và các căn cứ pháp lý

Mọi khoản hỗ trợ, tiền bồi thường, giá trị suất tái định cư đều căn cứ vào quy định pháp luật về đất đai, Bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án và hạn mức giao đất nông nghiệp hiện hành ở từng địa phương. Do đó, việc tính toán cụ thể phụ thuộc vào:

• Bảng giá đất do cơ quan có thẩm quyền công bố tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
• Quy định hiện hành về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong pháp luật đất đai;
• Hạn mức giao đất nông nghiệp do chính quyền địa phương quy định.

Ý nghĩa thực tiễn và cách triển khai của cơ quan quản lý

Nghị quyết tạo khung pháp lý để cơ quan chức năng triển khai bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hướng phân nhóm đối tượng, tránh để người dân bị bỏ sót quyền lợi do điều kiện hưởng bồi thường chưa đáp ứng. Các cơ quan có trách nhiệm sẽ phải căn cứ quy định hiện hành để xác minh nguồn gốc sử dụng đất, xác định diện tích, loại đất, giá và giá trị tài sản gắn liền trước khi phê duyệt phương án.

Đối với đơn vị quản lý dự án, việc thực hiện các bước này cần minh bạch, có chứng từ và thông báo rõ ràng cho người dân để quá trình giải phóng mặt bằng không làm đứt gãy sinh kế của các hộ liên quan.

Lưu ý thực tế cho người dân khi tham gia giải quyết bồi thường, hỗ trợ

Nếu bạn là người sử dụng đất nằm trong diện thu hồi, cần ghi nhận vài điểm thực tế trước khi làm việc với đơn vị bồi thường:

• Kiểm tra mốc thời gian: xác định rõ thời điểm bắt đầu sử dụng đất so với các mốc pháp lý nêu trong Nghị quyết (trước 1/7/2014 hoặc trong khoảng từ 1/7/2014 đến trước ngày Nghị quyết 174/2024/QH15 có hiệu lực).
• Yêu cầu văn bản, biên bản, bảng giá đất và phương án bồi thường bằng văn bản; đối chiếu diện tích không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương.
• Lưu giữ chứng cứ về tài sản gắn liền với đất nếu có (hình ảnh, hóa đơn, biên bản) để hỗ trợ việc xác định mức bồi thường hoặc hỗ trợ tài sản.
• Thảo luận với chính quyền cấp xã, huyện về phương án tái định cư nếu nhà ở bị ảnh hưởng; hiểu rõ mức nộp suất tái định cư (50% suất tối thiểu và cơ chế nộp phần tăng thêm nếu diện tích lớn hơn).

Khi tiếp xúc với môi giới hoặc người mua bán tài sản có giá trị, người dân nên tham khảo các kinh nghiệm mua bán và những lưu ý an toàn trong các thị trường chuyên biệt, ví dụ về cách thức giao dịch ở chợ đá quý Hoàng Hoa Thám.

Truyền thông, an toàn thông tin và trách nhiệm xã hội

Thông tin liên quan đến người dân bị thu hồi đất thường là đề tài nhạy cảm; các cơ quan báo chí và mạng xã hội cần xử lý hình ảnh, video và nội dung một cách có trách nhiệm để tránh gây tổn thương tinh thần cho người liên quan. Việc tham khảo các hướng dẫn tiếp cận và xử lý video liên quan vụ án hoặc nội dung nhạy cảm có thể giúp giảm tác động bất lợi, như gợi ý trong hướng dẫn về xem video vụ án người lạ có trách nhiệm.

An toàn công trình, điện và quản lý khu tái định cư

Khi xây dựng vùng tái định cư hoặc khu hỗ trợ, chủ đầu tư và chính quyền địa phương cần chú trọng cả khía cạnh an toàn công trình và phòng chống cháy nổ. Bài học từ các sự cố tại cơ sở phục vụ khách tham quan và nghỉ trưa cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm tra hệ thống điện, phương án sơ tán và đào tạo ứng phó khẩn cấp — tham khảo trường hợp liên quan Cháy Green Park Phù Đổng để hiểu những rủi ro có thể phát sinh và biện pháp cần thiết.

Kết luận: điều cần ghi nhớ và bước tiếp theo

Nghị quyết số 66.26/2026/NQ-CP đặt ra các chế độ hỗ trợ nhằm giảm tác động kinh tế và xã hội cho người dân trong quá trình thu hồi đất phục vụ dự án điện hạt nhân. Điều quan trọng là mỗi hộ cần xác định chính xác nhóm mình thuộc diện nào, thu thập chứng từ liên quan và làm việc chặt chẽ với chính quyền địa phương để đảm bảo quyền lợi theo quy định.

Ngoài ra, cả cơ quan quản lý và cộng đồng cần phối hợp để tổ chức tái định cư an toàn, duy trì sinh kế cho người dân và xử lý thông tin một cách có trách nhiệm khi truyền thông đưa tin về quá trình này.