BHYT dự kiến mở rộng thanh toán sàng lọc ung thư và nâng mức hưởng: ai được lợi, lộ trình ra sao?

Một dự thảo do Bộ Y tế đang lấy ý kiến đề xuất điều chỉnh phạm vi và tỷ lệ chi trả của Quỹ Bảo hiểm Y tế (BHYT). Thay vì chỉ là thay đổi tỷ lệ hưởng, đề xuất này kết hợp cả mở rộng danh mục dịch vụ được quỹ chi trả—trong đó có hoạt động khám sàng lọc và chẩn đoán sớm một số bệnh—và phân theo lộ trình để phù hợp khả năng cân đối nguồn lực.

Những nhóm đối tượng được đề xuất tăng mức hưởng rõ ràng

Dự thảo phân định các đối tượng hưởng theo lộ trình. Có hai nhóm chính về mốc thời gian và mức hưởng được nêu:

• Một số nhóm hiện hưởng 80% sẽ được tăng lên 85% vào ngày 1/7/2027 và tiếp tục được tăng lên 90% vào ngày 1/7/2029.

<liMột số nhóm khác sẽ được điều chỉnh theo mốc muộn hơn: tăng lên 85% từ 1/7/2028 và lên 90% từ 1/7/2030.

Ngoài ra, dự thảo quy định mức hưởng tại cấp khám, chữa bệnh ban đầu và cơ bản sẽ được nâng lên tới 95% kể từ ngày 1/7/2030 cho một số đối tượng ưu tiên (trừ các nhóm đã có mức hưởng cao hơn). Danh sách các đối tượng ưu tiên này bao gồm:

• Người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên;
• Người khuyết tật nhẹ với suy giảm khả năng lao động từ 35% đến 60%;
• Trẻ em dưới 18 tuổi;
• Người thuộc hộ gia đình có mức sống trung bình theo quy định pháp luật.

Những mốc và nhóm này được nêu trong dự thảo nhằm bảo đảm tính bảo trợ xã hội nhưng đồng thời thực hiện theo lộ trình để cân đối quỹ BHYT.

Quỹ BHYT sẽ chi trả những gì trong tầm sàng lọc và chẩn đoán sớm?

Theo văn bản trình lấy ý kiến, phạm vi chi trả mở rộng không chỉ dừng ở tiền khám mà bao gồm nhiều khoản liên quan đến hoạt động sàng lọc và chẩn đoán sớm, trong phạm vi quyền lợi của người tham gia. Cụ thể, những khoản có thể được thanh toán gồm:

• Chi phí khám, khám sàng lọc và xét nghiệm;
• Dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng và các xét nghiệm chuyên biệt phục vụ chẩn đoán sớm;
• Thuốc, dụng cụ y tế, máu, vật tư tiêu hao, hóa chất và các chi phí liên quan khác.

Tuy nhiên, dự thảo nhấn mạnh rằng không phải mọi người tham gia BHYT sẽ được miễn phí sàng lọc cho tất cả các bệnh; việc áp dụng sẽ theo đối tượng, điều kiện và danh mục dịch vụ do Bộ Y tế hướng dẫn chi tiết.

Danh mục bệnh được đề xuất đưa vào thanh toán theo lộ trình

Dự thảo liệt kê 8 nhóm bệnh nằm trong danh mục chi trả mở rộng, trong đó có 7 loại ung thư: ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan; bên cạnh đó là viêm gan B, C. Việc triển khai sẽ theo từng giai đoạn, kèm hướng dẫn cụ thể về đối tượng đủ điều kiện và mức thanh toán.

Về thời điểm triển khai, dự thảo nêu các mốc sau:

• Từ 1/7/2027: BHYT thanh toán viêm gan B, C, khi lồng ghép trong khám sức khỏe định kỳ;
• Từ 1/7/2028: thí điểm thanh toán khám sàng lọc, chẩn đoán sớm ung thư cổ tử cung;
• Từ 1/1/2030: bắt đầu thực hiện thanh toán chính thức cho bệnh này;
• Từ năm 2030 (theo lộ trình Bộ Y tế quy định): mở rộng thanh toán cho ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư đại trực tràng cùng với một số bệnh mãn tính như tăng huyết áp và đái tháo đường.

Ý nghĩa thực tế và những điểm cần lưu ý cho người dân

Sự thay đổi theo dự thảo có hai mặt rõ rệt: mở rộng quyền lợi hướng tới phát hiện bệnh sớm và giảm gánh nặng chi phí cho các nhóm ưu tiên. Người dân nên quan tâm các điểm sau khi theo dõi tiến trình chính sách:

• Không phải tất cả dịch vụ sàng lọc sẽ được chi trả ngay lập tức cho tất cả đối tượng; cần theo dõi hướng dẫn cụ thể khi lộ trình được ban hành.
• Việc nâng tỷ lệ hưởng theo từng mốc có thể giúp giảm chi phí trực tiếp khi khám chữa bệnh tại cơ sở y tế ban đầu, đặc biệt với người cao tuổi và trẻ em.
• Người tham gia BHYT cần kiểm tra quyền lợi cụ thể tại cơ sở nơi đăng ký KCB ban đầu trước khi thực hiện sàng lọc để biết dịch vụ nào được thanh toán và mức đồng chi trả (nếu có).

Về trách nhiệm cung cấp dịch vụ, dự thảo giao Bộ Y tế nhiệm vụ hướng dẫn chi tiết: xác định nhóm đối tượng, điều kiện, danh mục dịch vụ, tiêu chuẩn kỹ thuật và mức thanh toán phù hợp với nguồn lực quỹ.

Hệ lụy với cung ứng dịch vụ y tế và cơ sở cung cấp

Nếu chính sách được thông qua và triển khai rộng, sẽ có tác động tới các bên liên quan:

• Cơ sở KCB cần chuẩn bị về năng lực xét nghiệm, nhân lực chuyên môn và trang thiết bị để thực hiện sàng lọc, đặc biệt các kỹ thuật cận lâm sàng;
• Quản lý chi trả và thanh toán sẽ cần quy trình rõ ràng để tránh lạm dụng dịch vụ và đảm bảo tính minh bạch trong sử dụng quỹ;
• Người bệnh và gia đình cần nắm rõ quyền lợi để tiếp cận dịch vụ phù hợp, đồng thời căn cứ vào hướng dẫn của Bộ Y tế để biết khi nào và ở đâu được thanh toán.

Trong bối cảnh thảo luận về minh bạch dịch vụ chăm sóc và trách nhiệm thu chi, những sự việc liên quan đến chi phí vận chuyển và hoá đơn y tế từng được báo chí phản ánh là vấn đề công chúng quan tâm; những câu chuyện như Vận chuyển bệnh nhân ở Thanh Hóa: chi phí, trách nhiệm và những điều gia đình cần biết đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn về trách nhiệm của cơ sở cung cấp dịch vụ và sự giám sát của cơ quan quản lý.

Ở khía cạnh chuyên môn can thiệp ngoại khoa và hậu phẫu, khi chính sách mở rộng phạm vi chi trả liên quan tới phẫu thuật hoặc can thiệp điều trị phát hiện qua sàng lọc, cần có quy định rõ ràng về danh mục phẫu thuật cấp cứu và chăm sóc hậu phẫu được thanh toán; người quan tâm có thể tham khảo các hướng dẫn chuyên môn liên quan đến Vỡ vật hang cấp cứu phục hồi để hiểu ví dụ về thủ thuật, xử trí khẩn cấp và yêu cầu chăm sóc hậu phẫu khi phẫu thuật là cần thiết.

Cử tri kiến nghị được thanh toán mức hưởng BHYT 100%, Bộ Y tế nói gì?

SKĐS – Cử tri TP HCM kiến nghị Bộ Y tế được thanh toán BHYT 100%, hỗ trợ 50-70% chi phí thuốc đặc trị với người thu nhập thấp…

Cuối cùng, dù chính sách tập trung vào khám và chẩn đoán sớm, nỗ lực phòng bệnh thông qua lối sống và chăm sóc sức khỏe toàn diện vẫn là yếu tố bổ trợ có ý nghĩa. Những nội dung thực hành về dinh dưỡng và cách chế biến để giữ dưỡng chất có thể góp phần trong chiến lược phòng bệnh dài hạn; người đọc quan tâm đến khía cạnh này có thể tìm hiểu thêm Giữ chất chống oxy hóa khi chế biến để có lựa chọn bữa ăn phù hợp.

Hỏi – đáp nhanh (FAQ)

BHYT sẽ chi trả sàng lọc cho tất cả mọi người ngay sau khi chính sách được ban hành không?
Không. Dự thảo nêu rõ việc triển khai theo lộ trình và sẽ có hướng dẫn cụ thể về đối tượng, điều kiện và danh mục dịch vụ trước khi thực hiện.

Nhóm nào có thể được hưởng mức 95% ở cấp cơ sở ban đầu?
Dự thảo liệt kê ưu tiên người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên, người khuyết tật nhẹ (tỉ lệ suy giảm khả năng lao động 35–60%), trẻ em dưới 18 tuổi và những người thuộc hộ gia đình mức sống trung bình theo pháp luật.

Quỹ BHYT sẽ chi trả những loại chi phí nào khi sàng lọc ung thư?
Quỹ có thể thanh toán chi phí khám, xét nghiệm, dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hoá chất và các chi phí liên quan trong phạm vi quyền lợi của người tham gia.

Kết luận: theo dõi hướng dẫn triển khai và nắm quyền lợi

Dự thảo của Bộ Y tế mở ra hướng đi quan trọng khi kết hợp nâng tỷ lệ hưởng với mở rộng phạm vi dịch vụ thanh toán nhằm phát hiện sớm bệnh tật. Tuy nhiên, tính khả thi và hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào hướng dẫn chi tiết của Bộ, các mốc thực hiện và năng lực cung ứng dịch vụ của hệ thống y tế. Người dân nên tìm hiểu quyền lợi tại nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu và cập nhật thông tin khi Bộ Y tế công bố hướng dẫn triển khai chính thức.