Tăng Cường Kiểm Soát Sốt Rét: Nhận Diện Nguy Cơ Từ Ca Bệnh Ngoại Lai

Trong bối cảnh sốt rét ở miền Nam Việt Nam có dấu hiệu giảm, một ca bệnh ngoại lai gần đây đã làm dấy lên những lo ngại. Một nam thanh niên 30 tuổi, sau thời gian làm việc tại Nigeria, đã trở về quê và phát hiện mắc sốt rét ác tính. Trường hợp này không chỉ là một lời cảnh tỉnh về tình trạng dịch bệnh mà còn là một thử thách cho hệ thống y tế địa phương trong việc duy trì nguồn thuốc điều trị khẩn cấp.

Người bệnh, trước khi về nước vào tháng 7/2026, đã xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, lạnh run và đổ mồ hôi, nhưng đã không tìm kiếm sự trợ giúp y tế tại Nigeria. Khi trở về, anh đã được xét nghiệm tại một cơ sở y tế và phát hiện có ký sinh trùng sốt rét trong máu, cùng với vàng da và chẩn đoán sốt rét ác tính.

Vào ngày 23 tháng 7, anh được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM. Mặc dù các bác sĩ đã nhận định rằng Artesunate cần phải được sử dụng ngay lập tức, nhưng kho thuốc tại miền Nam đã cạn kiệt. Để giải quyết tình huống khẩn cấp này, bệnh viện đã nhanh chóng liên lạc với Bệnh viện Bạch Mai tại Hà Nội và nhận được hỗ trợ thuốc. Chỉ sau khoảng 5 giờ từ lúc nhập viện, thuốc đã được vận chuyển thành công và giúp bệnh nhân hồi phục.

Trường hợp này phản ánh một thực tế không dễ chịu trong công tác phòng chống sốt rét hiện nay: Dù số ca bệnh đang giảm, nhưng nhu cầu duy trì nguồn thuốc điều trị vẫn cực kỳ quan trọng. TPHCM đã được công nhận loại trừ sốt rét, nhưng tình hình vẫn phức tạp với những ca bệnh ngoại lai, đặc biệt từ những người có lịch sử đi lại ở các quốc gia có dịch bệnh lưu hành.

Thông tin từ Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TPHCM cho biết, tính đến ngày 10 tháng 8 năm 2026, khu vực phía Nam đã ghi nhận tổng cộng 17 ca mắc sốt rét, trong đó có 9 ca sốt rét ác tính. Điều đáng chú ý là tất cả những ca này đều là ngoại lai, không có trường hợp nào ghi nhận mắc sốt rét nội địa. TPHCM ghi nhận 14 ca, trong khi những tỉnh như Cần Thơ, Đồng Tháp và Tây Ninh mỗi nơi có 1 ca.

Hơn nữa, phân tích cho thấy rằng trong số 17 ca này, có 11 trường hợp do P. falciparum, 2 trường hợp do P. vivax và 1 trường hợp do P. malariae. Điều này đã dẫn đến sự cảnh báo từ các chuyên gia về việc không được chủ quan, bởi sự xuất hiện của ca bệnh mới có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Trên toàn quốc, báo cáo đến tuần 30 năm 2026 ghi nhận 69 ca sốt rét, với 52 ca ngoại lai và 17 ca nội địa. Nhóm ngoại lai chiếm khoảng 75% tổng số ca, phần lớn đến từ châu Phi. Đặc biệt, 85% trong số 52 ca này là do P. falciparum.

Đến năm 2025, Việt Nam đã có 52/63 tỉnh, thành phố được công nhận loại trừ sốt rét. Mặc dù số ca bệnh đang giảm 47,3% từ 467 ca còn 246 ca trong 5 năm 2021-2025, nhưng số ca sốt rét ác tính lại đang ghi nhận tăng cao, trong đó nhiều bệnh nhân đã nhiễm ký sinh trùng từ châu Phi.

Đối với những người trở về từ vùng có dịch tễ cao, họ cần phải được xem là nhóm có nguy cơ cao ngay cả khi không có triệu chứng rõ rệt. TS. Đoàn Bình Minh từ Viện Sốt rét khuyến nghị rằng khi xuất hiện sốt, lạnh run, hay các triệu chứng khác, người bệnh cần phải đến cơ sở y tế và thông báo về tiền sử đi lại của mình. Thông tin này rất quan trọng để giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác.

Để duy trì khả năng phát hiện và điều trị sốt rét kịp thời, tài liệu về phòng chống và loại trừ sốt rét giai đoạn 2026-2030 đã đặt ra yêu cầu ngành y tế cần phải giữ vững năng lực để phát hiện sớm và quản lý các ca bệnh. Đặc biệt, việc phối hợp với các cơ quan quản lý lao động để kiểm soát thông tin về những người trở về từ vùng có sốt rét là rất cần thiết.

Người dân cũng cần chủ động bảo vệ bản thân khi đi vào khu vực còn lưu hành sốt rét bằng cách sử dụng màn chống muỗi và đi khám sớm khi có triệu chứng sốt.

Cuộc khủng hoảng thiếu thuốc điều trị sốt rét, như trường hợp Artesunate, cũng đặt ra một vấn đề nghiêm trọng. Thuốc điều trị sốt rét cần phải luôn sẵn sàng tại các cơ sở y tế để đối phó kịp thời với những ca bệnh mới. Ngành y tế cần phải có kế hoạch dự trữ và phân phối thuốc mà không gây lãng phí, đảm bảo rằng thuốc luôn có mặt khi cần thiết.

Câu chuyện về ca bệnh sốt rét này nhấn mạnh rằng mặc dù số ca bệnh hiện nay giảm, nhưng không thể chủ quan với nguy cơ từ ca bệnh ngoại lai. Để hướng tới mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030, Việt Nam cần duy trì những biện pháp giám sát chặt chẽ, điều trị kịp thời và nâng cao ý thức của cộng đồng. Không có sự chủ quan trong việc phát hiện và xử lý các ca bệnh sốt rét, vì mỗi ca bệnh đều có thể trở thành mối nguy hiểm nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng.

Để tìm hiểu thêm về các ca bệnh sốt rét trong bối cảnh hiện tại, bạn có thể tham khảo bài viết về Hành Trình Cứu Sống Mẹ Con Trong Trường Hợp Vỡ Tử Cung Nguy Kịch và Tăng Cường Y Tế Dự Phòng: Nâng Cao Năng Lực Ứng Phó Dịch Bệnh. Đồng thời, hãy chú ý đến các triệu chứng và không tự điều trị, tránh trường hợp như Cảnh Báo Về Viêm Ruột Thừa Ở Trẻ.