Những Dấu Hiệu Tự Kỷ Ở Trẻ: Điều Cha Mẹ Không Nên Bỏ Qua

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một tình trạng phát triển ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp và tương tác xã hội của trẻ em. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu tự kỷ có thể tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ phát triển và giảm áp lực cho gia đình trong việc nuôi dạy.

1. Rối loạn phổ tự kỷ là gì?

Rối loạn phổ tự kỷ được định nghĩa là một sự khác biệt trong quá trình phát triển thần kinh, khiến trẻ em gặp khó khăn trong việc giao tiếp, tương tác xã hội và có những hành vi lặp đi lặp lại. Khái niệm “phổ” trong tự kỷ chỉ ra rằng mỗi trẻ có các biểu hiện và triệu chứng khác nhau, và không có hai trẻ nào giống nhau hoàn toàn. Mescells Kết Nối Nghiên Cứu Tế Bào Gốc Tại Hội Nghị Khoa… Hướng Dẫn Sàng Lọc Ung Thư Vú Dễ Dàng Tại Trạm Y Tế Biện Pháp Giám Sát Vệ Sinh Môi Trường Để Ngăn Ngừa Sốt Xu…

Theo thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 1/127 người trên toàn cầu đang sống chung với tình trạng này. Tuy nhiên, các bậc phụ huynh cần ghi nhớ rằng tự kỷ không phải do cách nuôi dạy, không liên quan đến vắc xin và tuyệt đối không phải lỗi của gia đình.

1.1 Những dấu hiệu sớm cha mẹ cần lưu ý

Dấu hiệu của tự kỷ thường xuất hiện ngay từ những năm đầu đời. Trẻ có thể ít nhìn vào mắt người khác, không quay lại khi gọi tên nhưng vẫn phản ứng với âm thanh xung quanh. Trẻ cũng có thể chậm nói, ít sử dụng các cử chỉ như chỉ tay hoặc vẫy tay.

Trong trò chơi, trẻ em với dấu hiệu tự kỷ thường thích chơi một mình, ít tham gia vào các trò chơi giả vờ và chỉ tập trung vào một số đồ vật nhất định. Nhiều trẻ có những hành động lặp đi lặp lại như xoay bánh xe đồ chơi hoặc xếp đồ vật thành hàng. Một số còn rất nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng hoặc mùi vị.

Đặc biệt, nếu trẻ đã biết nói và giao tiếp nhưng dần dần mất đi các kỹ năng đó, cha mẹ cần sớm đưa trẻ đi đánh giá. Đây có thể là dấu hiệu của một rối loạn phát triển khác ngoài tự kỷ.

1.2 Vì sao trẻ mắc tự kỷ?

Các nghiên cứu chỉ ra rằng tự kỷ có thể có sự ảnh hưởng mạnh mẽ từ yếu tố di truyền. Ngoài ra, một số yếu tố trong quá trình mang thai như tuổi của cha mẹ cao, sinh non hoặc nhẹ cân cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc tự kỷ. Tuy nhiên, đây là kết quả từ sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau.

Đáng lưu ý là không có bằng chứng nào đáng tin cậy cho thấy vắc xin gây ra tự kỷ. WHO đã khẳng định những nghiên cứu trước đó cho rằng có một sự liên kết giữa vắc xin và tự kỷ là sai lệch và không có cơ sở khoa học.

1.3 Những hiểu lầm phổ biến về tự kỷ

Nhiều phụ huynh có suy nghĩ rằng “trẻ chậm nói là bình thường” và cho rằng sẽ tự khỏi khi lớn lên. Nếu trẻ có các triệu chứng khác như ít giao tiếp bằng mắt hoặc có hành vi lặp đi lặp lại, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám càng sớm càng tốt.

Các bậc phụ huynh cũng thường nghĩ rằng trẻ tự kỷ không biết yêu thương hoặc không thể hòa nhập. Thực tế, trẻ vẫn có khả năng gắn bó với người thân, chỉ có cách biểu lộ cảm xúc có thể khác với trẻ khác. Hơn nữa, không có phương pháp nào đảm bảo chữa khỏi hoàn toàn tự kỷ; can thiệp chỉ giúp trẻ phát triển kỹ năng và nâng cao khả năng giao tiếp.

2. Chẩn đoán và can thiệp sớm giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng

Hiện tại, không có xét nghiệm hay chẩn đoán hình ảnh nào có thể giúp xác định trẻ mắc tự kỷ. Vì vậy, việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào quan sát hành vi của trẻ cùng với khai thác thông tin quá khứ phát triển của trẻ.

Bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra thính lực hoặc đánh giá thêm để phân biệt tự kỷ với các vấn đề khác như chậm nói hoặc chậm phát triển. Một số trường hợp cần theo dõi trong thời gian dài trước khi kết luận.

WHO khuyến cáo việc theo dõi sự phát triển của trẻ nên được thực hiện trong các lần khám sức khỏe định kỳ. Việc phát hiện sớm sẽ mang lại cơ hội cho trẻ tham gia các chương trình can thiệp phù hợp ngay từ những năm đầu đời.

2.1 Can thiệp càng sớm, hiệu quả càng cao

Mặc dù không có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn tự kỷ, nhưng can thiệp sớm và đúng cách có thể cải thiện khả năng giao tiếp, tương tác xã hội, và học tập của trẻ.

Kế hoạch can thiệp có thể bao gồm các chương trình phát triển hành vi, trị liệu ngôn ngữ, hoạt động trị liệu và hướng dẫn kỹ năng giao tiếp. Đối với một số trẻ, việc sử dụng các công cụ hỗ trợ giao tiếp bằng hình ảnh hoặc thiết bị điện tử có thể mang lại hiệu quả tốt.

Cha mẹ cũng có vai trò quan trọng trong quá trình can thiệp. Khi được hướng dẫn đúng, họ có thể hỗ trợ trẻ tại nhà, giúp trẻ duy trì và phát triển kỹ năng đã học. Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các chuyên gia y tế cũng rất cần thiết để tạo ra một môi trường học tập và sinh hoạt phù hợp.

2.2 Gia đình cần đồng hành cùng trẻ như thế nào?

Biết con mình mắc tự kỷ có thể gây lo lắng cho nhiều phụ huynh, thậm chí khiến họ cảm thấy tự trách bản thân. Tuy nhiên, điều quan trọng là chấp nhận sự khác biệt của trẻ và tập trung vào những khả năng của trẻ thay vì chỉ nhìn vào những hạn chế.

Cha mẹ nên kiên trì đồng hành với trẻ, thống nhất cách chăm sóc giữa các thành viên trong gia đình và duy trì thực hành thường xuyên theo hướng dẫn của chuyên gia. Đừng quên chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính mình vì hành trình nuôi dạy trẻ tự kỷ có thể dài và cần nhiều sự kiên nhẫn.

Những tiến bộ của trẻ, dù nhỏ hay lớn, cũng cần được ghi nhận và khuyến khích. Việc so sánh trẻ với người khác chỉ tạo thêm áp lực cho cả gia đình.

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi khám? Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa nếu trẻ chậm nói, ít giao tiếp bằng mắt, không chỉ tay hoặc có hành vi lặp đi lặp lại. Đặc biệt, nếu trẻ từng có các kỹ năng nhưng đã mất dần, cần đưa trẻ đi đánh giá càng sớm càng tốt.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên chờ đợi với suy nghĩ “lớn sẽ tự khỏi”. Nếu trẻ không mắc tự kỷ, việc đánh giá sớm sẽ chỉ tiêu tốn thêm một lần thăm khám, trong khi phát hiện sớm giúp trẻ tận dụng thời điểm vàng để phát triển.

Bộ Y tế hướng dẫn khám phát hiện nguy cơ trẻ tự kỷ qua 20 câu hỏi trắc nghiệm

SKĐS – Ngoài khám sức khoẻ nhiều chuyên khoa cho trẻ, theo quy định và hướng dẫn mới nhất của Bộ Y tế về khám sức khoẻ định kỳ cho trẻ dưới 6 tuổi có cả phần khám trắc nghiệm phát hiện nguy cơ tự kỷ (áp dụng cho trẻ từ 16-30 tháng tuổi) với 20 câu hỏi trắc nghiệm.