Ai được quyền truy cập và dùng chung dữ liệu y tế — nguyên tắc, rủi ro và lộ trình triển khai

Xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn y tế phải sát thực tiễn

SKĐS – Bộ Y tế yêu cầu xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về y tế gắn chặt với thực tiễn quản lý, sản xuất và sử dụng.

Một hệ thống dữ liệu y tế được kết nối hứa hẹn giúp quản lý sức khỏe cộng đồng tốt hơn, rút ngắn thủ tục hành chính và hỗ trợ hoạch định chính sách. Nhưng quyền truy cập, khai thác và chia sẻ những dữ liệu đó không diễn ra tự do: có khung pháp lý, nguyên tắc và bước đi kỹ thuật rõ ràng để đảm bảo dữ liệu phục vụ đúng mục tiêu và được bảo vệ suốt vòng đời.

Khung pháp lý điều chỉnh việc dùng chung dữ liệu y tế

Việc sử dụng dữ liệu y tế phải tuân theo các quy định đã được ban hành. Nghị định 102/2025/NĐ-CP là một văn bản quan trọng quy định nguyên tắc khai thác, xử lý và sử dụng dữ liệu y tế. Theo đó, mọi hành vi khai thác đều cần phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân thực hiện và phải thực hiện trong khuôn khổ pháp luật liên quan đến dữ liệu, công nghệ thông tin, giao dịch điện tử, an toàn thông tin mạng, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Ai có thể truy cập dữ liệu — không phải mọi bên đều như nhau

Không phải mọi chủ thể đều được tiếp cận cùng một loại thông tin. Cơ quan Đảng, cơ quan Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội được quyền khai thác dữ liệu phù hợp với chức năng và nhiệm vụ của họ. Người được ghi trong dữ liệu (chủ thể dữ liệu) có quyền khai thác thông tin về chính mình.

Với các tổ chức, cá nhân khác, việc khai thác dữ liệu phải đáp ứng điều kiện theo loại dữ liệu và theo các quy định pháp luật hiện hành. Như vậy, việc kết nối hệ thống tạo ra khả năng chia sẻ, nhưng quyền khai thác phụ thuộc vào ai là người yêu cầu, vì mục đích gì và có thỏa mãn điều kiện tiếp cận hay không.

Dữ liệu nào cần đặc biệt bảo vệ?

Dữ liệu y tế thường chứa thông tin nhạy cảm và có thể liên kết trực tiếp tới danh tính một người. Vì vậy, các nhóm thông tin sau được coi là cần được bảo hộ chặt chẽ: thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, tình trạng sức khỏe, đặc điểm di truyền và các thuộc tính sinh học riêng. Việc chuyển giao, lưu trữ hay xử lý những loại thông tin này phải đi kèm biện pháp bảo vệ phù hợp theo quy định.

Mục đích khai thác: đâu là giới hạn?

Dữ liệu y tế được hình thành và dùng chung không nhằm mục tiêu “lưu trữ tập trung để sử dụng không giới hạn”. Nghị định nhấn mạnh dữ liệu phục vụ các mục tiêu cụ thể: bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; hỗ trợ quản lý nhà nước; đơn giản hóa thủ tục hành chính; góp phần xây dựng Chính phủ điện tử, Chính phủ số và phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội được nêu trong văn bản quy phạm.

Giá trị thực của dữ liệu chỉ phát huy khi nó được dùng đúng mục đích, nằm trong thẩm quyền của đơn vị khai thác và đem lại lợi ích cho công tác quản lý hoặc cho chính người dân.

Ví dụ thực tiễn: Sổ sức khỏe điện tử trên nền tảng VNeID

Sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên VNeID là minh họa rõ về cách dữ liệu y tế được kết nối và khai thác sau khi liên thông. Bộ Y tế đã triển khai, kết nối dữ liệu khám sức khỏe định kỳ, dữ liệu sàng lọc và các thông tin sức khỏe từ cơ sở khám chữa bệnh, cùng với dữ liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam lên Cổng dữ liệu sức khỏe của Bộ Y tế. Mục tiêu là xây dựng cơ sở dữ liệu sức khỏe cá nhân thống nhất để quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời.

Theo Bộ Y tế, đến hết tháng 1/2026, hệ thống Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID đã có hơn 34 triệu sổ sức khỏe điện tử. Việc tổ chức khai thác theo hướng này giúp chuyển dữ liệu tạo lập tại các cơ sở y tế thành thông tin hữu ích cho người dân và cơ quan quản lý trên nền tảng số.

Bảo mật phải đi trước và xuyên suốt — không chỉ về kỹ thuật

Khi triển khai kết nối và chia sẻ, các đơn vị tham gia phải bảo đảm an toàn trong toàn bộ chu trình: thu thập, truyền nhận, lưu trữ, xử lý, khai thác, sao lưu và phục hồi dữ liệu. Yêu cầu này không chỉ là trách nhiệm kỹ thuật mà còn liên quan đến quản trị, phân quyền và trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể quản lý dữ liệu.

Trong chỉ đạo của Chính phủ tháng 5/2026 về triển khai Sổ sức khỏe điện tử, Bộ Công an được giao nhiệm vụ phối hợp kết nối và khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử để hỗ trợ lập, cập nhật Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID; đồng thời đảm bảo an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình thu thập, lưu trữ, kết nối và chia sẻ dữ liệu sức khỏe.

Đề án phát triển ứng dụng định danh quốc gia VNeID giai đoạn 2026-2030 cũng xác định VNeID là nền tảng kết nối, xác thực thông tin giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành và hệ thống thông tin; đồng thời yêu cầu đảm bảo an ninh, an toàn và bảo vệ dữ liệu xuyên suốt quá trình kết nối, xử lý và chia sẻ.

Lộ trình kỹ thuật và quản lý đã được đặt ra

Bộ Y tế cho biết trong năm 2026 sẽ tiếp tục làm sạch, chuẩn hóa và kết nối các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Chính phủ cũng đặt mục tiêu hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử trên VNeID và kết nối dữ liệu y tế từ cấp xã đến cấp tỉnh trong tháng 10/2026. Khi các bước này được thực hiện đồng bộ, dữ liệu y tế không chỉ được lưu trữ mà còn trở thành nguồn thông tin khai thác có trách nhiệm, phục vụ quản lý ngành và chăm sóc người dân.

Hệ quả thực tiễn cho người dân và cơ sở y tế

Với một nền tảng dữ liệu liên thông, người dân có thể được hỗ trợ quản lý hồ sơ sức khỏe cá nhân thuận tiện hơn, còn cơ sở y tế và cơ quan quản lý có dữ liệu kịp thời để quyết định chính sách, giám sát dịch bệnh và nâng cao chất lượng dịch vụ. Nhưng để đạt được, cần cân bằng giữa quyền lợi khai thác và bảo vệ thông tin cá nhân; không phải mọi yêu cầu truy cập đều được chấp nhận ngay lập tức mà phải qua thủ tục, thẩm quyền và kiểm soát.

Kiểm soát rủi ro: checklist cho đơn vị triển khai

• Đảm bảo chỉ khai thác dữ liệu vì mục đích đã được phép và trong phạm vi thẩm quyền.
• Xác định rõ loại thông tin nhạy cảm và áp dụng biện pháp mã hóa, phân quyền, lưu vết truy cập.
• Tuân thủ quy định về an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân theo luật định.
• Thiết kế quy trình sao lưu và phục hồi để giảm thiểu mất mát dữ liệu khi xảy ra sự cố.
• Công khai cơ chế khiếu nại, xử lý vi phạm và minh bạch chính sách quyền riêng tư đối với người dân.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Dữ liệu y tế có thể được dùng cho nghiên cứu không?

Mục đích khai thác phải rõ ràng và phù hợp với quy định; nếu dùng cho nghiên cứu, cần đảm bảo điều kiện pháp lý và biện pháp bảo vệ thông tin cá nhân theo văn bản quy phạm hiện hành.

Ai chịu trách nhiệm khi có sự cố lộ dữ liệu?

Các đơn vị tham gia hệ thống có trách nhiệm bảo đảm an ninh, và phải tuân thủ cơ chế xử lý vi phạm theo quy định; quyền và nghĩa vụ cụ thể được xác định theo thẩm quyền và quy định liên quan.

Khi nào người dân được hưởng lợi trực tiếp?

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối đúng cách, người dân có thể có hồ sơ sức khỏe thống nhất trên nền tảng số, hỗ trợ khám chữa bệnh, quản lý hồ sơ cá nhân và giảm thủ tục hành chính.

Kết luận

Dữ liệu y tế dùng chung có tiềm năng lớn để cải thiện quản lý ngành và chăm sóc sức khỏe nếu được triển khai theo các nguyên tắc: sử dụng đúng mục đích, phân quyền hợp lý, bảo vệ chặt chẽ thông tin nhạy cảm và đảm bảo an toàn kỹ thuật xuyên suốt. Những cam kết về lộ trình kết nối, làm sạch dữ liệu và hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử cho thấy hướng đi rõ ràng; thách thức còn lại là thực thi nghiêm các quy tắc và minh bạch trách nhiệm giữa các chủ thể.